Nederlands - 15 t/m 19 jaar

De ontdekking van de hemel - Mulisch, HarryNiveau 6

De ontdekking van de hemel

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:1992
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:901
Genre:ideeënroman, ontwikkelingsroman, psychologische roman, sleutelroman
Tags:kunst, mythologie, vader-zoonrelatie, vriendschap, zoektocht, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, op Daisy-rom en als hoorspel met de muziek van Henny Vrienten.
In 1993 bekroond met de Multatuliprijs en de Mekka-prijs.
In 2001 verfilmd door Jeroen Krabbé onder de titel The Discovery of Heaven.
In 2003 door lezers verkozen tot beste Nederlandstalige boek aller tijden.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 14 oktober 2017.

 

Over de auteur

Harry Mulisch (1927-2010) was een van de bekendste en meest vertaalde Nederlandstalige schrijvers van de twintigste eeuw. Samen met generatiegenoten W.F. Hermans en Gerard Reve (die overigens beiden, en vooral de laatste!, niet bijzonder goed met Mulisch op konden schieten) werd hij gerekend tot 'de Grote Drie' van de Nederlandse literatuur. Maar lang niet iedere Nederlander was fan van Mulisch. Sommige mensen vonden hem arrogant en verweten hem onder andere zijn bewondering voor de Cubaanse leider Fidel Castro, die hij in de jaren '60 van de vorige eeuw inderdaad veel complimenten gaf. Mulisch zelf leek zich eigenlijk nooit druk te maken over zulke kritiek. In het televisieprogramma College Tour gaf hij aan dat die onverstoorbare houding misschien wel de basis was van zijn succes: 'Je moet altijd doen wat je zelf het beste vindt, en je niet laten afleiden door de mening van anderen,' was zijn raad aan een student die zelf graag schrijver wilde worden.
Mulisch heeft een bijzondere jeugd gehad die zeker een groot deel van zijn wereldbeeld en ook zijn schrijverschap heeft beïnvloed. Hij was de zoon van een Oostenrijks-Hongaarse vader, die collaboreerde in de Tweede Wereldoorlog, en een Joodse moeder. Vermoedelijk hebben Mulisch en zijn moeder de oorlog overleefd dankzij het feit dat zijn vader voor de Duitsers werkte. 'Ik ben de Tweede Wereldoorlog,' zei Mulisch er zelf over.
Mulisch heeft zichzelf altijd een oeuvreschrijver genoemd: zijn belangstelling voor de Tweede Wereldoorlog, de klassieke oudheid, paradoxen en mysteries, zie je in veel van zijn werk terug, zoals in de titels die je op lezenvoordelijst.nl terugvindt: De aanslag (N4), De procedure (N5) en De zaak 40/61 (N5). Echter, in geen van deze boeken zie je de oeuvreschrijver zo duidelijk terug als in De ontdekking van de hemel. Dit is het boek waarin eigenlijk zijn hele oeuvre samenkomt. Je ziet er motieven en scenes uit vrijwel al zijn andere verhalen in terugkomen. En, sterker nog, hij komt er zelfs zelf - in verschillende verschijningsvormen - in voor. Dat zouden zijn critici ongetwijfeld arrogant hebben gevonden…

Inhoud

De ontdekking van de hemel is het verslag van een opdracht die een engel heeft uitgevoerd. Van zijn Chef heeft hij de opdracht gekregen om een uiterst belangrijk voorwerp, 'het testimonium', dat zich op aarde tussen de mensen bevindt, terug te laten brengen naar de hemel. Om dit te bereiken heeft de engel enkele levens op aarde met elkaar in verbinding gebracht. In 1967 liet hij een diepe vriendschap ontstaan tussen sterrenkundige Max Delius (wiens moeder is vergast in Auschwitz en wiens vader juist fout was in de oorlog) en taalkundige Onno Quist (jongste zoon van een beroemd conservatief politicus). Gezamenlijk ontmoeten zij de celliste Ada Brons, die eerst een verhouding krijgt met Max, en daarna met Onno. Tijdens een verblijf van de drie op Cuba raakt Ada zwanger, waarna Onno met haar trouwt. Deze zwangerschap is het eigenlijke doel van de engel geweest, want Ada zal bevallen van een zoon, Quinten, en dat is de jongen die het testimonium terug zou moeten brengen, al weet hij dat zelf niet. Zo hebben de drie mannelijke hoofdpersonen elk een (on)bewuste drang: Quinten om op reis te gaan en iets te doen (al weet hij niet precies wat), Onno om via de politiek van Nederland een beter land te maken en Max om het heelal beter te begrijpen. Minimaal twee van deze zaken lijken ook te lukken, maar of dat voor Max, Onno en Quinten, en zelfs voor de mensheid in zijn geheel, een goede zaak is?

Leesaanwijzingen

Het boek begint nogal plotseling en enigszins verwarrend met een gesprek tussen twee engelen. In dit gesprek noemen de engelen namen en verwijzen ze naar gebeurtenissen uit de geschiedenis, waarvan je er vermoedelijk zeker een aantal niet kunt plaatsen. Dit zal in de rest van het boek nog wel vaker voorkomen. Laat je daar niet door afschrikken, want als je gewoon doorleest, kom je terecht in een helder verteld, spannend, vrolijk en dramatisch verhaal over een bijzondere vriendschap en een Goddelijke opdracht. Als je eenmaal in dat verhaal zit voel je misschien ook wel de behoefte opkomen om meer te weten te komen over alle verwijzingen naar kunst, filosofie en geschiedenis. Als je je daar vervolgens in verdiept, dan kun je wellicht nog meer genieten van dit boek, dat in de toonaangevende Amerikaanse krant Wall Street Journal al vergeleken werd met werken van drie van de allergrootste schrijvers allertijden: Dante, Milton en Homerus. Oordeel zelf.

Om over na te denken

Wat is vooruitgang? Waarom maken mensen muziek? Kun je liegen tegen je beste vriend? Wat betekent het om iets te begrijpen? Is er een hemel denkbaar? Wordt ons leven bestuurd, of sturen wij zelf? Waar heeft een mens meer kennis van: van de wereld of van zichzelf? Waar gaat dit boek niet over?

Waardering

'De gebeurtenissen in dit boek waren heel spannend en interessant en sommige gebeurtenissen omtrent de ontdekking van de hemel zijn niet echt geloofwaardig. […] Het verhaal is ook niet ingewikkeld opgebouwd en ik vond alles makkelijk te begrijpen, alhoewel de dialogen tussen de engelen soms een beetje vaag waren, maar later begreep je het wel.'
Anoniem, 5 havo, op: scholieren.com

'Tijdens het lezen heb ik bij mezelf vaak geconcludeerd dat iemand óf geniaal, óf krankzinnig moet zijn om zo'n boek te kunnen schrijven! Wat me verder ook opviel, was dat de enorme hoeveelheid informatie op zo'n manier in het boek is verwerkt, dat het lijkt alsof de auteur het zo even uit zijn mouw schudt, terwijl ik heb gelezen dat hij er toch heel wat jaren aan heeft gewerkt. Het was allemaal lekker luchtig opgeschreven, waardoor het boek heel prettig (en vlug) las. Mijn totaaloordeel is dus erg positief; ik zal het boek ooit ook nog wel opnieuw lezen. Bij een boek als dit ontdek je immers steeds nieuwe verbanden en details, en dat vind ik leuk.'
Celine, 6 vwo, op: scholieren.com

'Meestal als boeken heel erg 'bedacht', gestructureerd, zijn, vind ik ze niet zo meeslepend en voel ik niet echt mee met het boek, hoewel ik de opzet wel kan bewonderen, maar Mulisch heeft echt iets te zeggen en dat zorgt ervoor dat je toch geïnteresseerd blijft. Verder heeft hij het zo aangepakt, dat de grote lijn van het boek weliswaar heel erg duidelijk gestructureerd is, maar in het verhaal zelf toch ruimte is voor verrassingen, doordat de lezer niet weet wat er gebeuren gaat en doordat hij zulke intrigerende personages schept. Het woord totaalroman is zeker van toepassing op dit boek, Mulisch neemt het hele bestaan onder de loep en toch blijft het leesbaar en grotendeels toegankelijk en dat vind ik een grootse prestatie.'
Sabya, 6 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

bol.com | inkijkexemplaar
literatuurplein.nl | filmpje waarin Mulisch uitlegt wat voor soort schrijver hij is
npo3.nl | College Tour met Harry Mulisch

Geschreven door:

Martijn Koek

Suggesties


De ontdekking van de hemel - Mulisch, HarryNiveau 6

De ontdekking van de hemel

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:1992
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:901
Genre:ideeënroman, ontwikkelingsroman, psychologische roman, sleutelroman
Tags:kunst, mythologie, vader-zoonrelatie, vriendschap, zoektocht, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, op Daisy-rom en als hoorspel met de muziek van Henny Vrienten.
In 1993 bekroond met de Multatuliprijs en de Mekka-prijs.
In 2001 verfilmd door Jeroen Krabbé onder de titel The Discovery of Heaven.
In 2003 door lezers verkozen tot beste Nederlandstalige boek aller tijden.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 14 oktober 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De ontdekking van de hemel - Mulisch, HarryNiveau 6

De ontdekking van de hemel

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:1992
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:901
Genre:ideeënroman, ontwikkelingsroman, psychologische roman, sleutelroman
Tags:kunst, mythologie, vader-zoonrelatie, vriendschap, zoektocht, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, op Daisy-rom en als hoorspel met de muziek van Henny Vrienten.
In 1993 bekroond met de Multatuliprijs en de Mekka-prijs.
In 2001 verfilmd door Jeroen Krabbé onder de titel The Discovery of Heaven.
In 2003 door lezers verkozen tot beste Nederlandstalige boek aller tijden.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 14 oktober 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De ontdekking van de hemel - Mulisch, HarryNiveau 6

De ontdekking van de hemel

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:1992
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:901
Genre:ideeënroman, ontwikkelingsroman, psychologische roman, sleutelroman
Tags:kunst, mythologie, vader-zoonrelatie, vriendschap, zoektocht, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, op Daisy-rom en als hoorspel met de muziek van Henny Vrienten.
In 1993 bekroond met de Multatuliprijs en de Mekka-prijs.
In 2001 verfilmd door Jeroen Krabbé onder de titel The Discovery of Heaven.
In 2003 door lezers verkozen tot beste Nederlandstalige boek aller tijden.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 14 oktober 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
De ontdekking van de hemel - Mulisch, HarryNiveau 6

De ontdekking van de hemel

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:1992
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:901
Genre:ideeënroman, ontwikkelingsroman, psychologische roman, sleutelroman
Tags:kunst, mythologie, vader-zoonrelatie, vriendschap, zoektocht, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, op Daisy-rom en als hoorspel met de muziek van Henny Vrienten.
In 1993 bekroond met de Multatuliprijs en de Mekka-prijs.
In 2001 verfilmd door Jeroen Krabbé onder de titel The Discovery of Heaven.
In 2003 door lezers verkozen tot beste Nederlandstalige boek aller tijden.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 14 oktober 2017.

 

Opdrachten

BoekMulisch, Harry, De ontdekking van de hemel
NummerN4/1
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusmoeilijkheid
Je leert

reflecteren op de moeilijkheidsgraad van de roman.

Opdracht

A

  1. Is De ontdekking van de hemel het dikste boek dat je ooit las? Zo nee: welk boek was dan nog dikker?
  2. Is De ontdekking van de hemel het moeilijkste boek dat je ooit las? Zo nee: welk boek was dan nog moeilijker?

B

  1. De ontdekking van de hemel is een boek op N6. Dat betekent dat mensen die er verstand van zeggen te hebben het eigenlijk nog iets te moeilijk voor je vinden. Geef in tabel 1 aan in hoeverre je het daarmee eens bent. Je wordt gevraagd over verschillende onderdelen van het boek te zeggen hoe moeilijk je ze vond. Doe dat door elk onderdeel een cijfer tussen de 1 en de 10 te geven voor moeilijkheid. Het cijfer 1 staat daarbij voor 'Dit had ik op de basisschool al prima begrepen' en 10 voor 'Ik heb er werkelijk helemaal niets van begrepen.' Geef ook kort aan waarom je precies dat cijfer geeft.
    Wees eerlijk! Het is helemaal niet erg als je bepaalde dingen niet helemaal hebt begrepen. Je bent de uitdaging aangegaan om een dik en pittig boek te lezen. Dat is al heel wat! En ook zonder alle details te herkennen en begrijpen (er is waarschijnlijk niemand die dat wel kan - uitgezonderd misschien Mulisch zelf) kun je enorm van het boek genieten en er dingen van leren.
  2. Een van de oorzaken waardoor weinig lezers van jouw niveau de weg kwijt zullen raken in De ontdekking van de hemel is de heldere opbouw in delen en hoofdstukken. Hoeveel is na het lezen van zoveel bladzijden nog blijven hangen? Vul tabel 2 in, uit je hoofd, zonder het boek te gebruiken. Werk er niet langer dan 12 minuten aan.
  3. Kijk naar wat je hebt ingevuld bij tabel 2. Welk(e) deel/delen moet je beter lezen en bestuderen om het boek nog beter te kunnen begrijpen? Wat is daar, denk jij, de oorzaak van?

Tabel 1

Onderdeel Cijfer Uitleg         
De verhaallijn    
De verhouding tussen de personages    
De schrijfstijl    
Het woordgebruik    
De verwijzingen naar kunst     
De verwijzingen naar politiek (van de vorige eeuw)    
De verwijzingen naar filosofie    
Het einde    
De betekenis van de titel    

 

Tabel 2

Deel Ik kan uit mijn hoofd in vier zinnen globaal beschrijven wat er in dit deel gebeurt. Ja/nee  Indien 'ja' hieronder het 'bewijs'; indien 'nee': waarom niet
Proloog    
Deel I: Het begin van het begin    
Eerste intermezzo    
Deel II: Het einde van het begin    
Tweede intermezzo    
Deel III: Het begin van het einde    
Derde intermezzo    
Deel IV: Het einde van het einde    
Epiloog    

 

C

  1. De ontdekking van de hemel heeft geen motto. Stel dat jij gevraagd wordt een motto voor dit boek te bedenken. De voorwaarde is alleen dat het citaat afkomstig moet zijn uit De ontdekking van de hemel zelf. In welk deel van het boek zou jij dan zoeken? Waarom?
  2. Voer uit wat je hierboven hebt aangegeven: geef dit boek een motto. Licht je keuze kort toe.

D

Beantwoord vraag A2 nog een keer. Geef je hetzelfde antwoord? Leg uit waarom. Geef je een ander antwoord? Leg eveneens uit waarom.

Gemaakt doorMartijn Koek




De ontdekking van de hemel - Mulisch, HarryNiveau 6

De ontdekking van de hemel

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:1992
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:901
Genre:ideeënroman, ontwikkelingsroman, psychologische roman, sleutelroman
Tags:kunst, mythologie, vader-zoonrelatie, vriendschap, zoektocht, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, op Daisy-rom en als hoorspel met de muziek van Henny Vrienten.
In 1993 bekroond met de Multatuliprijs en de Mekka-prijs.
In 2001 verfilmd door Jeroen Krabbé onder de titel The Discovery of Heaven.
In 2003 door lezers verkozen tot beste Nederlandstalige boek aller tijden.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 14 oktober 2017.

 

Opdrachten

BoekMulisch, Harry, De ontdekking van de hemel
NummerN5/1
Niveau5
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusmotieven
Je leert

reflecteren op een belangrijk motief.

Opdracht

A

Dat jij hier nu zit, en dit leest, vermoedelijk achter een laptop, is het gevolg van hele reeks ontdekkingen en uitvindingen van mensen die soms lang voor jou leefden. En ook op dit moment wordt er van alles ontdekt en uitgevonden; waarschijnlijk heb je zelf wel eens iets ontdekt, en misschien heb je zelfs al iets uitgevonden.

  1. Gebruik bron 1 en leg daarna in eigen woorden uit wat het verschil is tussen een ontdekking en een uitvinding.
  2. In onderstaande tabel zie je een aantal ontdekkingen die vrijwel elk Nederlands mens doet in zijn leven. Kruis in kolom 2 aan welke ontdekking jij al hebt gedaan, en geeft met een + of - aan of dat een positieve of een negatieve ervaring was. Bij het vraagteken kun je zelf nog een ontdekking toevoegen.
  3. Vul de tabel verder in voor Max, Onno en Quinten.
Ontdekking  Gedaan    Max        Onno      Quinten  
Welke muziek echt bij jou past        
Hoe het is om verliefd te zijn            
Wegkomen met een leugen        
Hoe je ouders waren voordat jij werd geboren        
De waarheid omtrent Sinterklaas        
       

  

B

Mulisch laat in zijn romans wel vaker een hoofdpersonage iets ontdekken, en vaak iets heel belangrijks. Wat opvalt, is dat het daarna zelden goed afloopt met dat personage. Enkele voorbeelden: in Siegfried ontdekt hoofdpersoon Rudolf Herter iets zeer belangrijks over Hitler, tot zijn eigen ellende; in De procedure ontdekt een wetenschapper een manier om van dode materie levende materie te maken, maar veel plezier heeft hij er zelf niet van; in De elementen komt de hoofdpersoon tot een belangrijk inzicht over zichzelf en de wereld, vlak voordat hij op een wel heel bijzondere manier om het leven komt.             

  1. Geef drie voorbeelden uit De ontdekking van de hemel die passen bij het bovenstaande rijtje.
  2. Welk(e) van de ontdekkingen in tabel 1 had (hadden) volgens jou door Mulisch op een dergelijke manier (een ontdekking met slechte afloop voor de ontdekker) in een verhaal beschreven kunnen zijn? Licht toe waarom je dat denkt.

C

Harry Mulisch zelf schrijft in zijn dagboek dat hij echt tevreden was toen hij op de titel De ontdekking van de hemel kwam. Vooral de dubbelzinnigheid sprak hem aan.

  1. Wat is die dubbelzinnigheid?
  2. Kijk nog eens naar je antwoord bij vraag 1. Had Mulisch zijn roman net zo goed 'De uitvinding van de hemel kunnen' noemen? Licht je antwoord toe en ga daarbij ook in op de dubbelzinnigheid van de titel.

D

Je zit in de bovenbouw van een van de hoogste opleidingen van Nederland. Als je straks verder gaat studeren doe je dat aan hbo of universiteit. Die instellingen zijn erop gericht dat hun studenten veel ontdekken, uiteindelijk misschien wel zaken die de mensen een beter inzicht geven in de wereld om hen heen.

Kijk nog eens terug naar je antwoorden bij A, B en C. Stel: de engel die Mulisch nu is daalt af naar jou. Zou hij je complimenteren met of waarschuwen tegen de opleiding die je nu volgt? Kies uit: complimenteren - waarschuwen - complimenteren, maar... - waarschuwen, maar...
Licht je antwoord toe.

Bronnen
  1. www.synoniemen.net | 'ontdekken' en 'uitvinden'
Gemaakt doorMartijn Koek



BoekMulisch, Harry, De ontdekking van de hemel
NummerN5/2
Niveau5
Studielast2 slu
Werkvormtweetal
Focusintertekstualiteit
Je leert

de wijze waarop oude verhalen doorwerken in de roman analyseren.

Opdracht

A

  1. De tweede helft van het boek, en dan vooral de tweede helft van de tweede helft, gaat voor een groot deel over de zoektocht van Quinten. De ontdekking van de hemel is zeker niet het eerste verhaal waarin een zoektocht een belangrijke rol speelt. Neem vijf minuten en probeer gezamenlijk minimaal tien titels op te schrijven van verhalen waarin een zoektocht een belangrijke rol speelt. Noteer ze in tabel 1.
  2. Is het jullie gelukt? Wat zou dat kunnen betekenen?

Tabel 1

  Titel                    Zoektocht naar ... 
1    
2    
3    
4    
5    
6    
7    
8    
9    
10    

 

B

In de middeleeuwen vormden verhalen met een zoektocht erin een apart genre, 'queeste' genaamd (je kent het woord misschien als het Engels 'quest' dat veel in computergames voorkomt). Een van de beroemdste queesteverhalen is het verhaal over de heilige graal. De Fransman Chrétien de Troyes introduceerde de graal in zijn Perceval, ou Le conte du graal. Een korte samenvatting van dit verhaal kun je vinden in bron 1.

  1. Lees bron 1. Tussen het verhaal over Perceval en dat over Quinten bestaan een aantal verschillen. Vul tabel 2 in.
  2. Overeenkomsten tussen beide verhalen zijn er ook. Vul hiervoor tabel 3 in.
  3. Welke vind je belangrijker: de verschillen of de overeenkomsten? Licht je keuze toe.

Tabel 2 Verschillen

Perceval                                             Quinten                                            
  Vindt wat hij zoekt
Gaat op reis omdat ...  
    
   

 

Tabel 3 Overeenkomsten

Perceval Quinten                                            
Groeit op in afzondering

 

Zijn moeder kan hem niet tegenhouden  

 

C

In De ontdekking van de hemel wordt de graal twee keer letterlijk genoemd. De eerste keer is aan het begin van het laatste deel van hoofdstuk 18. Hier vergelijkt de verteller de baai waar Max en Ada later Quinten zullen verwekken met 'een graal diepblauw bloed'. De tweede keer is in hoofdstuk 62, als Onno aan de Israëlitische douane vertelt dat de stenen die hij bij zich heeft - in werkelijkheid de Stenen Tafelen - een kunstwerk vormen: 'Een atmosferische evocatie van de Graallegende.'

  1. Welke van deze twee verwijzingen vind je de belangrijkste? Of vind je ze allebei belangrijk, of juist geen van beide? Waarom?
  2. Je gaat nu bekijken hoe De ontdekking van de hemel, naast de hoofdpersonen en de letterlijke verwijzingen, nog meer samenhangt met Perceval, ou Le conte du graal. Hieronder zie je een aantal uitspraken over dit middeleeuwse verhaal en het genre queeste. Geef per uitspraak het volgende aan:
    a. of er een overeenkomst of een verschil is met De ontdekking van de hemel;
    b.
    wat die overeenkomst of dat verschil precies is.

I. Een populaire interpretatie van queesteverhalen zoals Perceval is dat het in die verhalen niet om het doel van de zoektocht gaat, maar om de ontwikkeling die de hoofdpersoon tijdens zijn tocht doormaakt.
II. In queesteverhalen wordt hetgeen wat gezocht wordt dikwijls niet gevonden, of blijkt de uiteindelijke vondst de aanleiding tot een hoop ellende te zijn.
III. Perceval, ou Le conte du graal eindigt vrij plotseling, alsof Chrétien het niet afgemaakt heeft.
IV. In queesteverhalen is vaak sprake van magische gebeurtenissen: zwevende schaakborden, bloedende lansen, verdwijnende kastelen, etc.

D

Kijk nog eens naar jullie lijstje bij vraag A1. De tabel hieronder bestaat uit vier kolommen. In het linker staat Perceval, ou Le conte du graal, in het derde van links De ontdekking van de hemel. Welk van de verhalen die jullie hebben opgeschreven past nu in de tweede kolom van links en lijkt dus wat jullie betreft meer op Perceval ... dan op De ontdekking van de hemel? En welk verhaal past in de laatste kolom en lijkt dus minder op Perceval ... dan op De ontdekking van de hemel? Licht jullie keuzes toe door te verwijzen naar wat je geantwoord hebt op de vragen bij A, B en C.

Tabel 4

Perceval, ou Le conte du graal      ...   De ontdekking van de hemel       ...  

 

Bronnen
  1. nl.wikipedia.org | samenvatting van Perceval ou Le conte du graal
Gemaakt doorMartijn Koek




De ontdekking van de hemel - Mulisch, HarryNiveau 6

De ontdekking van de hemel

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:1992
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:901
Genre:ideeënroman, ontwikkelingsroman, psychologische roman, sleutelroman
Tags:kunst, mythologie, vader-zoonrelatie, vriendschap, zoektocht, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, op Daisy-rom en als hoorspel met de muziek van Henny Vrienten.
In 1993 bekroond met de Multatuliprijs en de Mekka-prijs.
In 2001 verfilmd door Jeroen Krabbé onder de titel The Discovery of Heaven.
In 2003 door lezers verkozen tot beste Nederlandstalige boek aller tijden.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 14 oktober 2017.

 

Opdrachten

BoekMulisch, Harry, De ontdekking van de hemel
NummerN6/1
Niveau6
Studielast3 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focusstroming
Je leert

eventueel in de roman voorkomende symbolistische tendenzen te analyseren.

Opdracht

A

  1. Heb jij wel eens geconcentreerd, zonder iets anders te doen, naar klassieke muziek geluisterd? Zo ja: hoe vaak en waarom?  Zo nee: waarom niet?
  2. Max is een liefhebber van klassieke muziek en herkent meteen het stuk dat Ada oefent als hij haar voor het eerst ontmoet, in de boekhandel van haar ouders. Dat stuk is 'Pohadka' van de componist Leos Janaçek. Bron 1 is een link naar een Youtubefilmpje waarin het eerste deel van dit stuk uitgevoerd wordt. Kijk en beluister dit filmpje, alleen en via een koptelefoon. Zorg dat je niet gestoord wordt.
  3. Kijk en beluister het filmpje nu een tweede keer en geef tijdens het luisteren antwoord op de vragen in onderstaande tabel.
  4. Zijn de keuzes die je gemaakt hebt in de eerste rij van tabel 1 ook van toepassing op het boek De ontdekking van de hemel? Met andere woorden: riep het lezen van dat boek dezelfde sfeer op? Leg uit welke wel en welke niet, en leg bij elk uit waarom wel/niet.
Geef aan wat voor sfeer dit stuk bij jou oproept door het juiste cijfer te omcirkelen: Droevig 1 2 3 4 Blij
  Luchtig 1 2 3 4 Dramatisch
  Ingetogen 1 2 3 4 Uitbundig
  Angstig 1 2 3 4 Lieflijk
  Spannend 1 2 3 4 Saai
  Hemels 1 2 3 4 Aards
Welk deel vind jij het mooist? Geef tijdstip begin en einde aan.  
Leg uit wat je er mooi aan vindt of waarom er voor jou helemaal geen deel is dat mooi is.  
Welk deel, stel jij je voor, zal Max gehoord hebben toen hij de winkel binnenstapte? Waarom dat deel?  

 

B

Op het moment dat Max Ada voor het eerst 'Pohadka' ziet spelen, schiet hem een dichtregel van de Franse dichter Mallarmé te binnen: 'Musicienne de silence', wat zoveel betekent als 'Musicus [vrouwelijk] van de stilte'.
Stilte en muziek lijken niet samen te gaan. Hoe zit dat bij 'Pohadka'? Kun jij je voorstellen dat Max, terwijl dit stuk muziek gespeeld wordt, ook moet denken aan stilte? Met andere woorden: speelt stilte een rol in deze muziek?

C

De dichter Mallarmé voelde zich onder andere thuis bij de kunststroming symbolisme. De kunstenaars binnen deze stroming gingen er - kort gezegd - vanuit dat niet alles rechtstreeks in gewone taal beschreven kan worden. Er bestaan onbenoembare zaken en ideeën die de gewone wereld overstijgen en die slechts op te roepen zijn door iets anders te beschrijven, iets wat voor dat onbenoembare een symbool kan staan. Mallarmé zelf gaf het volgende voorbeeld: op het moment dat iemand het woord bloem uitspreekt, ontstaat er bij hemzelf en zijn luisteraars automatisch een beeld van een bloem - terwijl die bloem er in werkelijkheid niet is. Op dezelfde manier zouden de juiste woorden en  formuleringen het onuitspreekbare kunnen oproepen.

  1. Zou Mulisch een reden kunnen hebben om zijn personage Max aan Mallarmé te laten denken op het moment dat hij gefascineerd naar de musicerende Ada kijkt? Of zouden die twee zaken niets met elkaar te maken hebben? Om op die vraag antwoord te kunnen geven, moet je even dieper nadenken over de volgende twee vragen:
    a. Kun je je voorstellen dat (klassieke) muziek iets te maken heeft met symbolisme? Zo ja: wat dan? Zo nee: waarom niet?
    b. Kun jij je voorstellen dat stilte iets te maken heeft met symbolisme? Zo ja: wat dan? Zo nee: waarom niet? Als je erg lang moet nadenken over deze vraag kun je ook even naar bron 2 kijken om je te laten inspireren. Het is het experimentale muziekstuk '4'33' van John Cage.
  2. En? Vind je het moment waarop Max de regel van Mallarmé te binnen schiet goed gekozen door Mulisch, of niet? Licht toe en verwijs in je toelichting naar je antwoorden bij 1a en b en de bewuste scene in het boek.

D 

Mulisch heeft van zichzelf altijd gezegd dat hij niet tot een bepaalde stroming behoorde. Jij gaat eens bekijken of hij daarbij de stroming symbolisme misschien vergeten was. Je gaat uit van de volgende drie bronnen en gegevens:
1. De ontdekking van de hemel;
2. Een filmpje waarin Mulisch uitlegt wat voor soort schrijver hij is (bron 3);
3. De
 laatste zin van een andere roman van Mulisch, Hoogste tijd. Die zin luidt: 'Waarover men niet spreken kan, moet men zingen.'

Verdedig een van de onderstaande drie stellingen. Verwijs in je argumentatie naar alle drie de bronnen.

a. Harry Mulisch is een typische symbolist.
b. Harry Mulisch is geen symbolist.
c. Harry Mulisch is beïnvloed door het symbolisme.

E

Kijk nog eens terug naar vraag A1.  Het maakt niet uit of je 'ja' of 'nee' hebt geantwoord. Kun je aan je uitleg die je daar hebt opgeschreven nog iets toevoegen, nu je opdracht A tot en met D hebt gemaakt? Licht toe.

Bronnen
  1. youtube.com | Janaçak, 'Pohadka'
  2. youtube.com | John Cage, '4'33'
  3. literatuurplein.nl | filmpje waarin Mulisch uitlegt wat voor soort schrijver hij is
Gemaakt doorMartijn Koek



BoekMulisch, Harry, De ontdekking van de hemel
NummerN6/2
Niveau6
Studielast3 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focuscultuurhistorische waarde
Je leert

over de ontvangst van de roman. 

Opdracht

A      

  1. De ontdekking van de hemel is in 2003 door lezers uitgeroepen tot het beste Nederlandstalige boek aller tijden. Die formulering, 'De beste … aller tijden', hoor je wel vaker. 'Bohemian Rhapsody' van Queen komt bijna elk jaar weer uit de bus als het beste liedje aller tijden; Johan Cruijff is de beste Nederlandse voetballer aller tijden; de Mona Lisa het beste schilderij aller tijden… Er is geen categorie te bedenken of er is wel iemand of iets de beste aller tijden van.
    Waarom zouden mensen het toch zo leuk vinden een 'beste aller tijden' te kiezen, denk je?
  2. Zou je zelf ergens de beste aller tijden in willen zijn? Zo ja: waarin en waarom? Zo nee: waarom niet?

B

  1. Aan het begin van het tweede deel van De ontdekking van de hemel, in het 'Eerste intermezzo', wordt aan de engel die de opdracht heeft volbracht uitgelegd waarom de Chef tot de opdracht besloten heeft. In dit hoofdstuk worden vier belangrijke figuren besproken: Faust, Simon Magus, Lucifer en Francis Bacon. Over Bacon kom je vrij veel te weten in dit hoofdstuk, maar voor een goed begrip over die andere figuren is het handig om vier eenvoudige bronteksten door te nemen. Neem daarom bron 1 t/m 4 door en vul onderstaande tabel in.
  2. Formuleer nu de overeenkomst tussen de figuren Simon Magus, Faust en Lucifer.
  3. Herlees het hoofdstuk 'Eerste intermezzo'. Geldt de overeenkomst die je bij vraag 2 hebt geformuleerd, ook voor Francis Bacon? Licht je antwoord toe.
  4. Zou een of zouden meerdere van de vier hier genoemde figuren ergens de beste aller tijden in willen zijn geweest? Zo ja: wie en waarom? Zo nee: waarom niet?
  Wanneer geboren? Grootste wens?   Afloop?  
Simon Magus      
Faust (de echte)      
Faust (de literaire)      
Lucifer      

 

C

  1. In verschillende interviews heeft Mulisch aangegeven dat hij zijn hele leven niets anders heeft gedaan dan waar hij zelf zin in had. Heeft die levenshouding iets te maken met 'De beste aller tijden' willen zijn? Leg uit waarom je denkt van wel/niet.
  2. Hoewel Mulisch vaak als kanshebber genoemd werd, won hij nooit de belangrijkste literaire prijs ter wereld: de Nobelprijs voor de literatuur. Hoe erg zou dit voor Mulisch zijn geweest? Leg je antwoord uit en verwijs daarbij naar je antwoorden op de voorgaande vragen.
  3. Kijk nog eens naar je antwoorden op vraag A1 en A2. Wat zou Mulisch zeggen tegen mensen die zijn boek hebben verkozen tot beste Nederlandstalige roman aller tijden? Licht je antwoord toe.
  4. Wat zou Mulisch zeggen tegen jou? Licht je antwoord toe.
Bronnen
  1. nl.wikipedia.org | 'Simon Magus'
  2. nl.wikipedia.org | 'Johann Faust' (de echte)
  3. nl.wikipedia.org | 'Faust (Goethe)' (de literaire)
  4. nl.wikipedia.org | 'Lucifer (religie)'
Gemaakt doorMartijn Koek



BoekMulisch, Harry, De ontdekking van de hemel
NummerN6/3
Niveau6
Studielast2 slu
Werkvormindividueel of tweetal
Focushermetische passage
Je leert

een hermetische passage analyseren.

Opdracht

A

Mensen van jullie leeftijd hebben nog niet vaak de gelegenheid gehad om macht te ervaren. Er zijn - meestal - volwassenen die iets over je te zeggen hebben: je ouders, leraren, politici. Geef eens aan hoe machtig jullie je op dit moment in je leven voelen. Gebruik een schaal van 1 tot 10, waarbij 1 staat voor volkomen machteloos (alles wat je doet wordt door anderen bepaald, je kunt over niets meepraten) en 10 voor absolute macht (je kunt precies doen wat je wilt en anderen ook laten doen wat je wilt). Licht je cijfer kort toe.             

B

Een van de merkwaardigste en lastigste hoofdstukken in De ontdekking van de hemel is hoofdstuk 51, 'De Gouden Muur'. Zo'n passage waar je je tanden bijna op stuk bijt, omdat hij zo moeilijk te begrijpen is, zou je een 'hermetische passage' kunnen noemen ('hermetisch' betekent 'ontoegankelijk').
In hoofdstuk 51 schrijft Onno een ingewikkelde brief aan zijn overleden vader, waaruit hij passages voorleest aan een raaf die hem dagelijks bezoekt. In die brief wil Onno aan zijn vader uitleggen wat hij denkt te begrijpen over macht.

Herlees dit hoofdstuk en maak een samenvatting van Onno's theorie over macht aan de hand van de volgende aandachtspunten:
a. Wat is 'De Gouden Muur' en wat houdt haar in stand?
b. Wat is het verschil tussen de mensen achter De Gouden Muur en die ervoor? Wat is de overeenkomst?
c. Wat is het kenmerk van politieke macht?
d. Hoe komt het dat sommige mensen macht verkrijgen, en anderen niet?
e. Wat is het fundamentele DNA-principe?
f. Wat is er de oorzaak van dat De Gouden Muur aan het afbrokkelen is?
g. Hoe kan De Gouden Muur weer opgebouwd worden en waarom is dat noodzakelijk?

C

  1. Heeft Onno gelijk? Is er voor jullie minder sprake van Een Gouden Muur dan er voor hem was toen hij jullie leeftijd had? Licht jullie antwoord toe.
  2. Onno vermoedt dat het afbrokkelen van De Gouden Muur iets te maken heeft met de techniek, maar ziet het verband niet goed. Zien jullie het verband wel? Licht jullie antwoord toe.
  3. Onno ziet een mogelijke oplossing voor de mensheid; de Chef in de Hemel niet meer. Aan welke kant staan jullie? Licht jullie antwoord toe.

D

Kijk nog eens naar jullie cijfer en uitleg bij vraag A1. Gebruik dezelfde 10-puntsschaal en geef nu antwoord op de volgende vraag: hoe machtig zouden jullie willen zijn? Licht jullie antwoord toe.

Gemaakt doorMartijn Koek




De ontdekking van de hemel - Mulisch, HarryNiveau 6

De ontdekking van de hemel

Auteur:Mulisch, Harry
Jaar uitgave:1992
Uitgeverij:De Bezige Bij
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:901
Genre:ideeënroman, ontwikkelingsroman, psychologische roman, sleutelroman
Tags:kunst, mythologie, vader-zoonrelatie, vriendschap, zoektocht, religie
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook als e-book, op Daisy-rom en als hoorspel met de muziek van Henny Vrienten.
In 1993 bekroond met de Multatuliprijs en de Mekka-prijs.
In 2001 verfilmd door Jeroen Krabbé onder de titel The Discovery of Heaven.
In 2003 door lezers verkozen tot beste Nederlandstalige boek aller tijden.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 14 oktober 2017.

 

Introductie

Harry Kurt Viktor Mulisch (1927-2010) was een van de schrijvers die in de tweede helft van de twintigste eeuw werden beschouwd als 'de Grote Drie'. Met zijn collega's W.F. Hermans en Gerard (van het) Reve vormde hij de voorhoede van de Nederlandse literatuur. De figuur Mulisch was ook een man die nogal wat wrevel opriep: hem werd een zelfvoldaan voorkomen verweten, en daaraan gekoppeld werden zijn romans en verhalen door zijn tegenstanders nogal eens pretentieus genoemd; met zijn ruim 900 pagina's paste De ontdekking van de hemel volledig in dat beeld. Tegelijkertijd ontwikkelde Mulisch zich tot de succesvolste na-oorlogse literaire schrijver van Nederland: een van wie ook de boeken die hij op latere leeftijd schreef door critici hoog gewaardeerd werden, en door het publiek in ruime mate aangeschaft.
Mulisch brak door bij het grote publiek in 1981, met zijn roman De aanslag (N4). Hij werd nu ook een commercieel succesvol schrijver, wat tien jaar later nog eens bevestigd werd door het enorme succes van De ontdekking van de hemel. Dit boek wordt wel een totaalroman genoemd, omdat Mulisch er vrijwel alle ideeën, motieven en gebeurtenissen in laat terugkomen die in zijn eerdere romans al aanwezig waren. Het boek past daarmee ook bij de typering die Mulisch van zichzelf als schrijver gaf: een oeuvreschrijver.
Hoewel Mulisch in interviews meermalen verklaard heeft geen liefhebber te zijn van autobiografische romans, speelt zijn persoonlijke verleden dikwijls, in ieder geval zijdelings, een rol in zijn boeken. Zijn vader was een collaborateur die zijn moeder, een jodin, behoed heeft voor de gaskamer. 'Ik ben de Tweede Wereldoorlog,' zei hij er zelf over.
De vele prijzen die Mulisch won, geven aan dat hij tot de belangrijkste Nederlandse literatoren van de afgelopen eeuw gerekend mag worden. Zijn heldere maar ook filosofische stijl, zijn onderwerpskeuzen en de door zijn oeuvre heen terugkerende motieven worden ook door middelbare scholieren vaak hoog gewaardeerd.

Inhoud

Let op: onderstaande tekst bevat belangrijke details over de afloop van het verhaal.
In de avond van 13 februari 1967 ontmoeten twee mannen elkaar en die ontmoeting is het begin van een diepe vriendschap. De mannen zijn Max Delius en Onno Quist. De eerste is een sterrenkundige met een bijzonder akelig verleden: zijn moeder is vergast in Auschwitz en zijn vader was fout in de oorlog en zat zelfs achter de deportatie van zijn moeder. Onno is het zwarte schaap van een rijke conservatieve familie die onder andere een beroemde politicus voortbracht.
De ontmoeting tussen de twee is niet toevallig, want zij is georkestreerd door een engel, die de opdracht heeft gekregen 'het testimonium' (de Stenen Tafelen) terug te laten brengen naar de hemel. De Chef van de engel heeft namelijk geconstateerd dat het verbond dat hij met de mensheid had niets meer waard is sinds die mensheid de techniek zover ontwikkeld heeft dat zij zelf God is geworden en de morele wetten van de Stenen Tafelen niet meer gelden.
Om het testimonium terug te laten brengen is een ingewikkelde opzet nodig, waarin Onno en Max cruciaal zijn. Zij ontmoeten de celliste Ada Brons, die eerst met Max en daarna met Onno een verhouding krijgt. Tijdens een verblijf op Cuba vrijt zij nog een keer met Max, en uit schuldgevoel dezelfde avond nog met Onno. De lezer weet dan echter al dat zij van Max zwanger is - daar heeft de engel namelijk voor gezorgd. Het kind dat zij krijgt moet het testimonium terugbrengen.
Ada bevalt van haar zoon, Quinten, terwijl zij in coma ligt - gevolg van een ongeluk tijdens een autorit met Max en Onno. Quinten groeit dus op zonder moeder, al vervangt Ada's moeder Sophia haar dochter zo goed als mogelijk en houdt ook Max zich met hem bezig zoveel als hij kan. Onno wordt intussen vrijwel opgeslokt door zijn politieke carrière. Quinten ontwikkelt zich goed, hij is intelligent, maar wel een beetje typisch en monomaan: hij heeft voortdurend de gewaarwording op zoek te moeten gaan naar de vreemde burcht die hij in zijn dromen ziet.
Met Max loopt het niet goed af: tijdens een avond komt hij in beschonken toestand tot het wetenschappelijke bewijs dat de hemel, en dus God, bestaat. De engel laat hierop een meteoor op hem neervallen. Onno raakt gedesillusioneerd in Nederland na de zinloze dood van een vriendin en emigreert naar Rome. Daar vindt Quinten hem uiteindelijk en met hernieuwde energie besluit Onno hem te helpen bij het najagen van zijn dwang. Dit leidt ertoe dat zij de Stenen Tafelen vinden en deze terugbrengen naar Israël. Daar verdwijnt Quinten naar de hemel, met de Stenen Tafelen, tot ontsteltenis van Onno.
Voor de engelen is het klaar: de mensheid is voor hen afgeschreven. Slechts een engel (de engel die de opdracht heeft uitgevoerd) is het er niet mee eens en zegt desnoods op eigen houtje het contact met de mensheid weer te willen herstellen.

Moeilijkheid

De moeilijkheid van het boek zit vooral in de veelheid: van bladzijden, van motieven, van citaten en verwijzingen. Het verhaal op zichzelf is voor lezers vanaf N4 goed te volgen, maar vooral de vele culturele en filosofische verwijzingen zullen het voor jonge lezers lastig maken om de diepere betekenis te formuleren, terwijl ze vanaf dat niveau juist graag een boek lezen waarin ze zulke diepere betekenissen kunnen vinden. De rijkdom aan verbanden gecombineerd met de reputatie van het boek als ultieme klassieker, brengen ook een ander gevaar met zich mee: het kan gelezen worden als 'statussymbool'. Jonge lezers beschikken niet over de ruime culturele bagage die het boek van de lezer vraagt, terwijl diezelfde lezer anderzijds door de overzichtelijkheid van het verhaal wel snel het gevoel krijgt het boek te kunnen volgen. Wanneer de leerling dit beseft en juist bereid is om door dit boek zijn bagage te vergroten, dan wordt de moeilijkheid een mooie uitdaging.
Dit boek zal door serieuze lezers dus waarschijnlijk niet als moeilijk ervaren worden. De uitdaging voor hen is dat zij zelf flink aan de slag moeten om de moeilijkheden en mogelijkheden van het boek te zien.
De ontdekking van de hemel is ingeschaald op N6. Desondanks wordt de roman veel gelezen door N4-lezers. Om die reden is er ook een N4-opdracht gemaakt.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid Het boek vraagt een grote leesbereidheid, alleen al door zijn dikte. Bovendien begint het vrij verwarrend. Tegelijkertijd is de structuur van het boek heel duidelijk en het verhaal goed te volgen, waardoor het zelfs ambitieuze lezers vanaf N4 zal trekken. Voor deze lezers is dit boek een flinke uitdaging; lezers van N5 en N6 kunnen zich uitleven in denken over alle culturele aspecten van het boek.
  Interesses Het boek zal lezers aanspreken die een brede culturele belangstelling hebben, vooral hen die geïnteresseerd zijn in de geschiedenis (van de twintigste eeuw vooral), filosofie, religie en kunst, zullen aan hun trekken komen. Voor bèta-leerlingen zijn Mulisch' ideeën over sterrenkunde ook bijzonder interessant. Leerlingen die graag over vriendschap en relaties lezen, zullen vooral de eerste twee delen van de roman waarderen.
  Algemene kennis Alles wat de lezer weet over geschiedenis, kunst, filosofie zal zijn leeservaring verrijken, maar waarschijnlijker is het dat dit boek lezers uitdaagt om meer te weten te komen over deze onderwerpen, bij uitstek een uitdaging voor N5 en N6.
  Specifieke literaire en culturele kennis Zonder enige kennis op dit gebied is De ontdekking van de hemel nog steeds goed te volgen als verhaal. Tegelijkertijd daagt het verhaal de lezer uit om meer te weten te komen over culturele uitingen als de Bijbel, kunststromingen als het symbolisme en het leven en wereldbeeld van Mulisch. Ook dit is een mooie uitdaging voor N5 en N6.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Niet eenvoudig. Vooral in de gesprekken tussen Max en Onno gebruikt Mulisch regelmatig woorden die zelfs buiten de woordenschat van een N6-leerling zullen liggen.
  Zinsconstructies De zinsstructuur is niet lastig voor leerlingen vanaf N4. 
  Stijl  De schrijfstijl hoeft, behoudens hetgeen al onder Vocabulaire en Kennis vermeld is, niet tot problemen te leiden.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters Voor alle hoofdpersonages geldt dat hun karakter tot aan het eind eenduidig is: zij zijn wie zij zijn. Toch zijn het geen types, want zij doen inzichten op die weliswaar hun karakter niet veranderen, maar wel hun blik op de wereld en de mensen om hen heen. Het moeilijkst te doorgronden personage is Quinten, ook al omdat het lastig is om met hem een emotionele band te krijgen. Voor alle niveaus is het een uitdaging tot hem door te dringen.
  Aantal karakters Vier hoofdpersonages en enkele duidelijk omschreven bijfiguren. Geen enkel probleem.
  Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters De ontwikkeling in de verhoudingen tussen de personages zijn atypisch. De vriendschap tussen Onno en Max zal het meest invoelbaar zijn, maar de driehoeksverhouding met Ada, de opvoeding van Quinten en de relatie hemel-mensen zijn psychologisch ingewikkeld en bieden uitdaging voor alle niveaus.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Het verhaal kent niet veel actievolle momenten, behalve in het laatste hoofdstuk en bij de gewelddadige dood van enkele personages. Voor ervaren lezers vanaf N4 zal dit toch nauwelijks een struikelblok zijn, omdat zij de andersoortige spanning zullen herkennen: hoe ontwikkelen de personages zich ten opzichte van elkaar en van zichzelf? Hoe loopt het af met dat testimonium?
  Chronologie Levert op zich geen probleem op. De lezer dient zich te realiseren dat het een raamvertelling betreft, waarin de engelen als vertellers functioneren. Niet moeilijk vanaf N4.
  Verhaallijn(en) Er zijn vier verhaallijnen te onderscheiden: die van de engelen (als vertellers), Onno, Max en Quinten. De compositie van de verschillende lijnen is helder: geen lezer vanaf N4 zal in de war raken.
  Perspectief Er is een personale vertelinstantie: de engel. Hij vertelt over Max, Onno en Quinten en is daarin - uiteraard - alwetend. Deze constructie zal lezers vanaf N4 niet in verwarring brengen. Uitdagend voor hen is wel de vraag waarom Mulisch voor dit vertelperspectief heeft gekozen.
  Betekenis Er is op vele niveaus betekenis te hechten aan het verhaal. Gemotiveerde lezers tot aan N4 kunnen het boek al lezen als een spannend verhaal over vriendschap en trouw. Vanaf N4 zullen lezers het boek daarnaast kunnen interpreteren als een boek over schuld, verantwoordelijkheid en de rol die de ontwikkeling van de techniek daarbij speelt. Voor N5-lezers is het daarbij interessant dat de roman ook over de schrijver zelf en zijn wereldbeeld gaat, en daarbij ook nog eens invloeden van verschillende literaire stromingen in zich draagt. Voor N6-lezers kan het daarbij een boek zijn dat hen doet nadenken over de (on)kenbaarheid van de werkelijkheid, de aard van politiek en de relatie tussen kunst en de zin van het leven. Onderwerpen die hen bovendien kunnen uitdagen zelf een mening te vormen.

Relevante bronnen voor docenten

  Harry Mulisch heeft een dagboek bijgehouden tijdens het schrijven van dit boek. Dat is uitgegeven in 2012, onder de titel Logboek. Hierin kun je ook lezen over keuzes die hij heeft gemaakt bij het schrijven.

 

Geschreven door:

Martijn Koek