Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Grip - Enter, StephanNiveau 4

Grip

Auteur:Enter, Stephan
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:183
Genre:avonturenroman, filosofische roman, reisverslag
Tags:adolescentie, eenzaamheid, filosofie, identiteit, liefde, natuur, reizen, vriendschap, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
In 2012 bekroond met de Prijs van de Lezersjury bij de Gouden Boekenuil, met de F. Bordewijkprijs en de C.C.S. Croneprijs. 

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 juli 2018.

 

Over de auteur

Stefan Enter (1973) studeerde na zijn gymnasium-B-opleiding Nederlands en Keltische taal en cultuur. Hij debuteerde in 1999 met de verhalenbundel Winterhanden. Na de romans Lichtjaren (2004) en Spel (2007) werd Grip (2011) beschouwd als zijn doorbraak. In 2015 volgde Compassie.
Enter is een fijnzinnig stilist die in niet al te dikke boeken grote thema’s aanpakt als vriendschap, liefde, dood, tijd, vergankelijkheid en de werking van herinnering. Recensenten zijn vaak enthousiast over zijn werk. Hij wordt nogal eens een ‘writer’s writer’ genoemd: iemand die vooral door collega-schrijvers en professionele lezers gewaardeerd wordt.

Inhoud

Vier vroegere vrienden, drie mannen, één vrouw, zijn van plan om elkaar na twintig jaar weer eens te ontmoeten. De vier, Paul, Vincent, Martin en Lotte, hebben eind jaren tachtig op de Lofoten, een eilandengroep in Noord-Noorwegen, een bergwandeltocht gemaakt. Daarbij heeft zich een merkwaardig incident voorgedaan dat bepalend is geweest voor het verloop van hun leven tot nu toe. Paul en Vincent zijn ieder hun eigen weg gegaan, Martin is met Lotte getrouwd, zij wonen in Wales. Voor de reünie gaan Paul en Vincent, inmiddels veertigers, vanuit België op reis naar de Britse Eilanden. Via hun herinneringen kom je als lezer steeds meer te weten over het ‘ongeval’ van twintig jaar geleden. Ook wordt gaandeweg iets duidelijker wat Lotte in de armen van Martin heeft gedreven, hoewel zij als personage de geheimzinnige vrouw blijft.
Eenmaal aangekomen in Wales lopen Paul en Vincent, samen met Martin en zijn dochter, de laatste kilometers naar het huis van Lotte en Martin langs de steile kliffenkust. Tijdens die wandeling dreigt Vincent, de beste klimmer, te verongelukken.

Leesaanwijzingen

Grip is een overzichtelijke en vrij beknopte roman. Het verhaal wordt beurtelings door drie personen verteld. De vertelling op zich is goed te volgen. Wat het lezen lastig maakt, is dat heden (één reisdag in 2007) en verleden (een bergtocht van twintig jaar geleden) door elkaar lopen, met ook nog tal van herinneringen aan gebeurtenissen vóór en na die bergtocht. Je moet tijdens het lezen dus wel oog hebben voor gegevens die duidelijk maken wanneer een passage speelt.
Voor leerlingen die van een rijke stijl houden, valt er veel te genieten. Enter schrijft uitbundig, hier en daar nogal overdadig. Er zijn veel lange zinnen; de beelden zijn soms verrassend, maar ook wel eens vergezocht. Spanning kent het verhaal zeker. Je wilt als lezer weten wat er tijdens de bergtocht nu eigenlijk is gebeurd waardoor de levens van de vier een bijzondere wending hebben genomen.
(Enter hanteert de ‘oude’ spelling zonder tussen-n in woorden als ‘sigarettedoosje’.)

Om over na te denken

Wat is de kern van vriendschap?
Kun je wel echte vrienden worden met mensen tegen wie je opkijkt?
Wat moet je doen als jij én een goede vriend(in) verliefd worden op dezelfde persoon?
Is roekeloosheid een karaktereigenschap, of wordt iemand roekelozer door omstandigheden, bijvoorbeeld door tegenslagen, liefdesverdriet, verlies van dierbaren?

Waardering

‘Ik vind Grip een heel mooi boek. Je komt veel te weten over de keuzes die de personages in het verleden hebben gemaakt, wat ze nu goed proberen te maken. Bijvoorbeeld, Vincent denkt veel over Lotte en hoe zijn leven eruit had kunnen zien als hij Lotte niet had afgewezen. Hij vraagt zich af of Lotte wel gelukkig is en of hij het goed zal kunnen maken.’
Anoniem, 4 vwo, op: scholieren.com

‘Zo nu en dan wordt het omslachtige gefilosofeer van Enters personages te veel, te stroef, het eindeloos vragen stellen en steeds niet tot scherpe antwoorden komen. Maar dan, opeens, staat er weer eens eentje te denken op het strand, over het leven, over lucifers, en als hij zich omdraait ziet hij dat de vloed zijn koffer heeft gegrepen. Denken is ook niet alles, weet Enter blijkbaar. Je ontkomt niet aan de conclusie: Enter weet precies wat hij doet.’
Joost de Vries (recensent), in de Groene Amsterdammer

‘Het is eigenlijk maar een kleine roman, maar het verhaal vraagt van de lezer misschien wel een tweede of derde herlezing. Dan pas zie je hoe de puzzelstukjes in elkaar grijpen.  Er zit dus wel veel spanning in de roman, maar op een andere manier dan je zou denken. […] Mijns inziens moet je een ervaren lezer zijn om het boek te kunnen waarderen. Maar als je de moed kunt opbrengen om het boek te pakken, dan heb je een mooi nummer voor je literatuurlijst. Bovendien valt er veel te genieten van het fraaie taalgebruik van Stephan Enter.’
Kees van der Pol (docent), op: scholieren.com

Meer weten?

stephanenter.nl | website van de schrijver
Wikipedia | over de schrijver
volkskrant.nl | interview n.a.v. het verschijnen van Grip
tzum.info | interview met de schrijver

Geschreven door:

Jan Erik Grezel

Suggesties


Grip - Enter, StephanNiveau 4

Grip

Auteur:Enter, Stephan
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:183
Genre:avonturenroman, filosofische roman, reisverslag
Tags:adolescentie, eenzaamheid, filosofie, identiteit, liefde, natuur, reizen, vriendschap, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
In 2012 bekroond met de Prijs van de Lezersjury bij de Gouden Boekenuil, met de F. Bordewijkprijs en de C.C.S. Croneprijs. 

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 juli 2018.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Grip - Enter, StephanNiveau 4

Grip

Auteur:Enter, Stephan
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:183
Genre:avonturenroman, filosofische roman, reisverslag
Tags:adolescentie, eenzaamheid, filosofie, identiteit, liefde, natuur, reizen, vriendschap, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
In 2012 bekroond met de Prijs van de Lezersjury bij de Gouden Boekenuil, met de F. Bordewijkprijs en de C.C.S. Croneprijs. 

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 juli 2018.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Grip - Enter, StephanNiveau 4

Grip

Auteur:Enter, Stephan
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:183
Genre:avonturenroman, filosofische roman, reisverslag
Tags:adolescentie, eenzaamheid, filosofie, identiteit, liefde, natuur, reizen, vriendschap, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
In 2012 bekroond met de Prijs van de Lezersjury bij de Gouden Boekenuil, met de F. Bordewijkprijs en de C.C.S. Croneprijs. 

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 juli 2018.

 

Opdrachten

BoekEnter, Stephan, Grip
NummerN3/1
Niveau3
Studielast2,5 slu
Werkvormindividueel
Focusperspectief
Je leert

hoe perspectief vorm krijgt in een roman en welke gevolgen dat heeft voor de lezer.

Opdracht

Grip wordt vanuit drie personages – hij-figuren – verteld. In deze opdracht ga je na hoe de schrijver dat doet en welk effect dat heeft op de lezer.

A

Stel dat jij een verhaal wilt schrijven over een reiservaring. Misschien een beklimming in de Alpen, een skivakantie, een fietstocht met vrienden, je eerste vakantie met vrienden zonder ouders.

  1. Wat is het meest voor de hand liggende perspectief als je één vertelinstantie mag kiezen?
  2. Waarom is juist dat het meest gebruikte?
  3. Welk ander perspectief zou je kunnen overwegen? Wat zou het effect daarvan kunnen zijn?
  4. Hoe lijkt het je om voor zo’n eigen verhaal verschillende vertelstandpunten te kiezen? En welke zou je dan nemen?
  5. Wat is het voordeel van een meervoudig perspectief voor jouw verhaal?

B

Als een schrijver voor een meervoudig perspectief kiest, zoals bij Grip, heeft hij daar een bedoeling mee. Het heeft consequenties voor elementen in het verhaal, zoals:

  • de kijk op de omgeving
  • de herinnering aan dezelfde gebeurtenissen zoals beleefd door elk personage
  • de mogelijkheid om je als lezer in te leven in een personage.

Noem zelf nog twee verhaalelementen die bepaald worden door verschillende perspectieven te kiezen.

Herlees nu de volgende passage: Deel Een, 3, blz. 22, vanaf 'Het oog wordt niet verzadigd met zien …' tot blz. 25 '… stapte uit al zijn herinneringen er één naar voren'.

  1. Vind je het belangrijk om te weten wie hier de verteller/denker is?
  2. Is dat perspectief iets wat je bewust vaststelt? Of merk je dat vanzelf?
  3. Denk je dat de schrijver met opzet bepaalde ‘trucjes’ hanteert om duidelijk te maken bij wie het perspectief ligt? Zo ja, welke?
  4. Welke consequenties heeft dit perspectief voor de verhaalelementen die boven zijn genoemd?

C

Herlees de volgende passages: uit Deel Twee (dit deel bestaat uit één geheel), blz. 86, vanaf 'Lotte viel mensen in de rede …' tot blz. 87 '… of het afgelopen jaar wel zo leuk was geweest.' En uit Deel Drie, I, blz. 115 (begin) tot blz. 118 ('De klas dacht dat ze wat hadden …').

  1. Hoe stel je met zekerheid vast wie hier de vertellers zijn?
  2. Vergelijk de drie fragmenten die je bij B en C hebt herlezen. Is er een duidelijk verschil in de manier waarop herinneringen worden opgehaald?
  3. Welke van de vijf genoemde verhaalelementen (zie onder B) worden het sterkst beïnvloed door de wisseling in perspectief? Hoe komt dat?
  4. Wat zou er aan het verhaal veranderen als er ook een deel zou zijn waarin het perspectief bij Lotte ligt?

D

Lees bron 1, het eerste deel tot 'In uw vorige roman …'.

  1. Bekijk je antwoorden op C3 en C4 en vergelijk wat de schrijver hierover zegt. Moet je je antwoord herzien?
  2. Wat kun je nu zeggen over de voor- en nadelen van een enkelvoudig tegenover een meervoudig perspectief?
Bronnen
  1. gripstephanenter.blogspot.nl | interview vóór de publicatie van Grip (oktober 2011)
Gemaakt doorJan Erik Grezel



BoekEnter, Stephan, Grip
NummerN3/2
Niveau3
Studielast2,5 slu
Werkvormindividueel en als tweetal
Focusbetekenis
Je leert

filosoferen over bepaalde uitspraken.

Opdracht

Lees deze opdracht door voordat je het boek gaat lezen.

In Grip staan heel wat zinnen die je aan het denken zouden kunnen zetten. Voorbeelden, met context (de uitspraken zijn gecursiveerd):

'En als het klopte, als juist het kleinste de kern was en al het andere tijdverspilling, ruis – gaf hem dat dan geen gelijk over onsterfelijkheid? Want het leek of je de vergankelijkheid er vanzelf uitsneed als je zo, zonder die ruis, kon leven. Tegelijkertijd scheen het irrelevant – tijdens je leven ging je al zo vaak dood; elke keer als iets in je persoonlijkheid zich wijzigde, ook al zag je dat pas achteraf, nam je afscheid van iemand die je was geweest en aan wie je herinneringen had maar die je nooit meer zou worden. En was daarom angst voor de dood niet onzinnig.’ (p. 63-64).

Een ander voorbeeld van een cruciale passage in het verhaal:
‘En in breder perspectief hing hij trouwens sowieso het inzicht aan dat een rustig en overzichtelijk bestaan je ziel uitholde. (…) het was bij hem altijd hetzelfde liedje: na een week of drie sloop er somberheid in zijn stemming die zich letterlijk als een opkomende misselijkheid door zijn lichaam verspreidde. En dan kreeg hij het gevoel dat twee levens, eenmaal samengesmolten, aanmerkelijk minder waard waren dan één plus één.’ (p. 122-123).

A (individueel)

  1. Zoek drie fragmenten met zo’n stellige uitspraak die jou getroffen hebben of aan het denken hebben gezet.
  2. Noteer in eigen woorden in het kort wat de kern van de uitspraak is. Bij het tweede voorbeeld hierboven zou je kunnen noteren: Degene die dit denkt/zegt (Vincent), vindt dat een mens ongeschikt is voor een langdurige relatie. Het leven als individu is meer waard dan het leven als deel van een (liefdes)stel.
  3. Geef aan of je het met deze uitspraak eens bent of niet en geef daarvoor minstens één argument.
  4. Bedenk zo mogelijk een tegenargument en een weerlegging.

B (als tweetal)

  1. Vergelijk de zes uitspraken die jullie hebben gekozen.
  2. Bespreek die met elkaar. Jullie zijn het waarschijnlijk lang niet over alles eens.
  3. Een van jullie noteert de argumenten voor en tegen.
  4. Probeer samen tot een conclusie te komen als er overeenstemming is over een uitspraak.

C (als tweetal)

Bespreek nu met elkaar wat jullie van een boek vinden waarin veel van die stellige uitspraken en levensvragen in het verhaal verweven zitten. Maak een kort verslagje van deze bespreking.

  1. Houden jullie van dat soort boeken of juist niet? Waarom (niet)?
  2. Vinden jullie dit een goede manier om over levensvragen aan het denken te worden gezet?
  3. Hebben jullie door dit boek zelf nieuwe ideeën opgedaan over levensvragen? Hebben jullie nieuwe inzichten gekregen? Zo ja, waarover?
Gemaakt doorJan Erik Grezel




Grip - Enter, StephanNiveau 4

Grip

Auteur:Enter, Stephan
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:183
Genre:avonturenroman, filosofische roman, reisverslag
Tags:adolescentie, eenzaamheid, filosofie, identiteit, liefde, natuur, reizen, vriendschap, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
In 2012 bekroond met de Prijs van de Lezersjury bij de Gouden Boekenuil, met de F. Bordewijkprijs en de C.C.S. Croneprijs. 

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 juli 2018.

 

Opdrachten

BoekEnter, Stephan, Grip
NummerN4/1
Niveau4
Studielast2 slu
Werkvormindividueel en als tweetal
Focusstijl
Je leert

reflecteren op de stijl en krijgt oog voor specifieke stijlkenmerken.

Opdracht

Lees eerst de Literaire theorie.

A (individueel)

  1. De stijl van een literair werk is voor sommige lezers de belangrijkste reden om een boek te lezen of al snel weer weg te leggen. Misschien heb jij ook wel eens om de stijl bepaalde boeken gelezen of juist niet. Welke boeken waren dat? En waardoor sprak de stijl jou wel of niet aan?
  2. Ben jij een lezer die stijl heel belangrijk vindt? Waardeer je een verhaal vooral vanwege de (literaire) stijl of kun je een boek ook mooi vinden als de stijl jou niet echt aanspreekt?
  3. Welke van de stijlkenmerken die de bron noemt, kun jij erg waarderen? En waar houd je juist niet van?

B (individueel)

Stephan Enter wordt door recensenten vaak geprezen om zijn stijl. Over Grip zegt een van hen bijvoorbeeld 'met de meesterhand geschreven'. Maar die stijl is ook wel eens wat ‘over the top’ volgens sommigen.
Een paar voorbeelden:
‘De trein vrat zich in hoog tempo door het landschap. Ginds zwermden kraaien over een hellende akker – en ja, alleen al hierom, wiekte het in hem op, hierom zou je het omarmen: om een lucht met tuimelende vogels en de bevrijdende sensatie door zo’n glooiend onnederlands landschap te suizen.’ (blz. 21)
‘Een troepje spreeuwen ruiste op als bladeren in een windvlaag. Hij voelde een tinteling in zijn hoofd, bij zijn slaap. Maar de klap had hem niet versuft – eerder het tegendeel: hij had het idee dat hij opvallend scherp zag en hoorde. Hij zette de sigaret aan zijn lippen en ademde in. Jaren sinds hij had gerookt. Hij wachtte op de tik – de lichte wankeling in alle zintuigen – maar ook die kwam nauwelijks.’ (blz. 90)
‘Het licht barstte, het spatte in vonken uit elkaar en rende in snoeren van felle schittering alle kanten uit, bleef toen gaandeweg als verbijsterd hangen op de golfslag, herstelde zich aarzelend, trok zich omzichtig samen in steeds compactere rimpels en keerde als onaangeroerd terug.’ (blz. 161)

  1. Zoek drie fragmenten in het boek die jou treffen door de bijzondere stijl.
  2. Probeer vast te stellen waardoor je deze fragmenten stilistisch zo treffend vindt.
  3. Kijk nog eens naar de vijftien stijlkenmerken opgesomd in de bron (vanaf ‘zinslengte’). Welke van die kenmerken vind je in jouw fragmenten?
  4. Komen die ook verder veel voor in Grip?
  5. Van welke stijlkenmerken maakt Enter geen gebruik? Waarom niet, denk je?
  6. Lees bron 1. Voldoet Enter wat jou betreft aan wat Robbert Welagen beweert over stijl?

C (samen)

  1. Bespreek vraag A2 samen. Wat voor type lezer zijn jullie als het om stijl gaat?
  2. Lees stuk voor stuk de fragmenten voor die je bij B1 gekozen hebt. Degene aan wie je voorleest, heeft mogelijk het boek niet gelezen. Bespreek per fragment de stijl. Geef daarbij jullie oordeel over de stijl en maak duidelijk waarom jullie dat vinden.
  3. Komt jouw oordeel overeen met wat je bij A3 hebt gekozen?
(Literaire)theorie

'Stijl', in: Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Groningen: Uitgeverij kleine Uil, 2009, p. 127-129.

Bronnen
  1. schrijversvakschool.nl | Robbert Welagen, ‘Stijl is het belangrijkste element van literatuur’
Gemaakt doorJan Erik Grezel



BoekEnter, Stephan, Grip
NummerN4/2
Niveau4
Studielast2 à 3 slu
Werkvormindividueel of als tweetal
Focusbetekenis
Je leert

reflecteren op het grondmotief (thema) in een verhaal.

Opdracht

Je kunt deze opdracht samen maken (vooral bij A is het plezierig om er samen over te praten), maar ook individueel; dan doe je het alleen met je eigen gedachten (en lees je 'je' i.p.v. 'jullie').

Grip heeft verschillende tijdlagen. In beide lagen springt degene bij wie het perspectief ligt, in zijn gedachten ook nog heen en weer tussen heden en verleden. Maar het begrip ‘tijd’ is ook veel aan de orde in de gedachten en gesprekken van de personages.

A

  1. Kennen jullie dat gevoel: ‘De tijd glipt me door de vingers’? Wat wordt daarmee bedoeld?
  2. Je hoort nogal eens: 'Als je jong bent, ligt er nog een heel leven voor je.' Dat is natuurlijk maar de vraag. Hoe staan jullie daarin? Denken jullie veel na over vergankelijkheid, de eindigheid van het leven, (on)sterfelijkheid?
  3. Hoe is dat bij jullie leeftijdgenoten? Zijn zulke ‘zware onderwerpen’ of levensvragen vaak aan de orde in gesprekken met anderen of zijn zij daar helemaal niet mee bezig?
  4. Wat zouden jullie ervan vinden als ‘onsterfelijkheid’ binnen handbereik ligt? Welke voor- en nadelen zien jullie? Leg je antwoord uit.
  5. Zou het in Grip concreet gaan om (fysieke) onsterfelijkheid of wordt er gesproken over onsterfelijkheid in abstracte, symbolische zin?

B

In Grip staan veel passages waarin personages nadenken over ‘de tijd’ en de eigen vergankelijkheid. ‘Onsterfelijkheid’ is een terugkerend onderwerp.

  1. Op welke manier heeft de schrijver het begrip ‘tijd’ en de betekenis daarvan voor het verhaal ook concreet vormgegeven in het boek? Anders gezegd: in welke passages wordt direct verwezen naar zaken die met tijd te maken hebben? Noem andere dan die op blz. 161.
  2. Een voorbeeld van zo’n passage op blz. 161:
    ‘Hij kreeg de voorstelling, meer een schaduw van een voorstelling, dat het beeld dat je van je leven had, die zeventig of tachtig jaar – dat dat volslagen privé was, en dat je daarin opgesloten was, altijd, dat zelfs al vertelde je alles over je leven tegen een ander, dit beeld toch hoogstpersoonlijk en eenzaam zou blijven, en dat het enige waaraan iemand in een zucht tot onsterfelijkheid gehecht kon zijn die eenzaamheid was. Uiteindelijk, dacht hij, deelden alle mensen op de wereld één enkel klein ding met elkaar en dat was de tijd, dit moment, het ogenblik waarin ze leefden en waarin ze werden voortgesleept – ze deelden het met elkaar als willekeurige reizigers een rijtuig van een trein.’
    Spreekt jou aan wat hier over ‘tijd’ gezegd wordt?
  3. Hoe verhoudt zich, volgens de gedachten van dit personage (Vincent), de eenzaamheid die hij ervaart tot ‘de tijd’ waarin hij leeft?
  4. Wat vind je van het beeld waarin de tijd wordt voorgesteld als een rijtuig van een (rijdende) trein? Waarom heeft de schrijver juist dat beeld gebruikt? Beargumenteer je antwoord.

C

Vooral in Deel Een is onsterfelijkheid nadrukkelijk onderwerp van gesprek, als Vincent en Paul met elkaar praten. Herlees enkele passages waarin zij die gesprekken voeren (blz. 20-22 en blz. 32-35).

  1. Wat is de aanleiding tot het gesprek?
  2. Kijken Paul en Vincent op dezelfde manier aan tegen deze kwestie?
  3. Wat is het verband tussen deze gesprekken en de centrale thematiek van het boek?

D

Ben je door deze opdracht anders gaan denken over de betekenis die ‘tijd’ in jouw leven heeft? Blijven je antwoorden op de vragen onder A hetzelfde nu je de hele opdracht gemaakt hebt?

Gemaakt doorJan Erik Grezel




Grip - Enter, StephanNiveau 4

Grip

Auteur:Enter, Stephan
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:183
Genre:avonturenroman, filosofische roman, reisverslag
Tags:adolescentie, eenzaamheid, filosofie, identiteit, liefde, natuur, reizen, vriendschap, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
In 2012 bekroond met de Prijs van de Lezersjury bij de Gouden Boekenuil, met de F. Bordewijkprijs en de C.C.S. Croneprijs. 

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 juli 2018.

 

Opdrachten

BoekEnter, Stephan, Grip
NummerN5/1
Niveau5
Studielast2 slu
Werkvormindividueel
Focusverwijzingen
Je leert

de betekenis onderkennen van belangrijke verwijzingen in een verhaal.

Opdracht

In Grip komt enkele malen een kernachtig zinnetje voor uit een liedje van Van Morrison.

A

  1. Herlees de passage waarin dat zinnetje voor het eerst voorkomt: blz. 17.
  2. Uit dat fragment wordt nog niet duidelijk wat dat zinnetje nu precies wil zeggen.
    Luister naar het lied waarin het voorkomt via bron 1; ook de tekst vind je daar. Zo leer je de context kennen. Wat voor betekenis hecht je aan die zin?

B

Herlees het fragment waarin opnieuw naar het zinnetje verwezen wordt, blz. 120 ('Hij vroeg zich af of …') tot blz. 124 ('’God’, zei ze bitter, terwijl ze wegkeek, ‘dat je het niet eens een kans durft te geven.').
Krijgt het zinnetje een andere betekenis, nu je deze context – een cruciale passage uit het boek – erbij hebt gelezen? Zo ja, welke?

C

  1. Lees het eerste stukje van het interview van Arjan Peters met Stephan Enter (bron 2).
    Enter verwijst naar een derde fragment waarin het zinnetje ‘verstopt zit’. Wat is het verschil in context?
  2. Hoe beoordeel je nu de betekenis van het zinnetje in de roman als geheel?
Bronnen
  1. De tekst komt uit het nummer ‘Sweet thing’, te vinden op Astral weeks (1968); zie YouTube. Voor wie dat interesseert: Hozier heeft dit nummer gecoverd; zie YouTube.
  2. volkskrant.nl | interview met Stephan Enter
Gemaakt doorJan Erik Grezel



BoekEnter, Stephan, Grip
NummerN5/2
Niveau5
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusbeoordeling
Je leert

reflecteren op de receptie van een roman.

Opdracht

'Grip gaat over vriendschap, over reizen, over zelfinzicht, over vergankelijkheid en over de vraag of je het leven leidt dat je had willen leiden. Of de keuzes die je maakte wel jouw keuzes waren.' Dit is de tekst die de uitgever op het omslag gezet heeft.
Maar de roman Grip is niet unaniem lovend ontvangen. In de Volkskrant schreef recensente Greta Riemersma uiterst kritisch over het boek. De Groene Amsterdammer was bij monde van Joost de Vries juist erg positief. In deze opdracht ga je onderzoeken in hoeverre recensies jouw oordeel over een boek kunnen kleuren en je gaat tot slot zelf een recensie schrijven.

A

  1. Lees je vaak recensies van boeken? Zo ja, in welke kranten of tijdschriften of op welke websites?
  2. Lees je die recensies vooraf of achteraf?
  3. Waar vind je (kort) enige informatie over zulke boekbeoordelingen?
  4. Welke redenen kun je noemen om een beoordeling te lezen? En waarom zou je dat juist niet doen? Noem enkele voor- en nadelen als je een recensie vooraf of achteraf leest.
  5. Ben je zelf wel eens geneigd om je oordeel over een roman in een (soort) recensie weer te geven? Voor wie zou je zo’n recensie schrijven? En waar kun je jouw recensie publiceren?

B

  1. Welke elementen van een boek komen vrijwel altijd in een beoordeling aan de orde?
  2. Hoe is een recensie doorgaans opgebouwd? Of is er geen standaardstructuur voor dit type tekst of artikel?
  3. Welke verschillen kun je noemen tussen beoordelingen in kranten/tijdschriften als de NRC, de Volkskrant en De Groene Amsterdammer enerzijds en die op websites anderzijds?

C

Onder Bronnen vind je vijf uiteenlopende beoordelingen van Grip. Kies er drie.

  1. Noteer kort per recensie wat jij ervan vindt. 
  2. Zijn deze drie recensies heel verschillend?
  3. In hoeverre ben je het eens met wat erin staat?

D

Je gaat nu zelf een recensie schrijven van ca. 400 woorden. Denk goed na over de inhoud en de opbouw; wat je bij opdracht B hebt gedaan, kan je hierbij helpen.
Verwerk in je tekst duidelijk wat jij zelf van het boek vindt. Het is belangrijk dat je je eigen mening geeft.

E

Nu je je eigen recensie hebt geschreven kun je deze vraag beantwoorden: in hoeverre is jouw oordeel gekleurd door wat je over het boek gelezen hebt?
Dat kun je bijvoorbeeld doen door na te gaan of jouw recensie anders zou zijn geweest als je deelopdracht D gedaan had vóór A, B en C. Schrijf een korte reactie van ca. 100 woorden waarin je de vraag beantwoordt.

Bronnen

Vijf beoordelingen van Grip, op:

Gemaakt doorJan Erik Grezel




Grip - Enter, StephanNiveau 4

Grip

Auteur:Enter, Stephan
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:183
Genre:avonturenroman, filosofische roman, reisverslag
Tags:adolescentie, eenzaamheid, filosofie, identiteit, liefde, natuur, reizen, vriendschap, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
In 2012 bekroond met de Prijs van de Lezersjury bij de Gouden Boekenuil, met de F. Bordewijkprijs en de C.C.S. Croneprijs. 

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 juli 2018.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Grip - Enter, StephanNiveau 4

Grip

Auteur:Enter, Stephan
Jaar uitgave:2011
Uitgeverij:Van Oorschot
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:183
Genre:avonturenroman, filosofische roman, reisverslag
Tags:adolescentie, eenzaamheid, filosofie, identiteit, liefde, natuur, reizen, vriendschap, zoektocht
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook op Daisy-rom.
In 2012 bekroond met de Prijs van de Lezersjury bij de Gouden Boekenuil, met de F. Bordewijkprijs en de C.C.S. Croneprijs. 

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 15 juli 2018.

 

Introductie

Stefan Enter (1973) studeerde Nederlands en Keltische letterkunde en cultuur in Utrecht. Hij debuteerde in 1999 met de verhalenbundel Winterhanden. Na de romans Lichtjaren (2004) en Spel (2007) werd Grip (2011) beschouwd als zijn doorbraak. In 2015 volgde Compassie, dat evenals Grip lovend besproken werd.
Enter is een fijnzinnig stilist die in beknopte romans grote thema’s aansnijdt: vriendschap, liefde, dood, tijd, vergankelijkheid en de werking van herinnering. Recensenten zijn vaak enthousiast over zijn werk. Enter wordt nogal eens een ‘writer’s writer’ genoemd: iemand die vooral door collega-schrijvers en professionele lezers gewaardeerd wordt.

Inhoud

Let op: onderstaande tekst bevat details over de afloop van het verhaal.
Vier vroegere vrienden, drie mannen, één vrouw, zijn van plan om elkaar na twintig jaar weer eens te ontmoeten. De vier, Paul, Vincent, Martin en Lotte, hebben eind jaren tachtig op de Lofoten, een eilandengroep in Noord-Noorwegen, een bergwandeltocht gemaakt. Daarbij heeft zich een merkwaardig incident voorgedaan dat bepalend is geweest voor het verloop van hun leven tot nu toe. Paul en Vincent zijn ieder hun eigen weg gegaan. Vincent werkt als wetenschapper in Japan, Paul is een zondagskind en leeft een zorgeloos leven (hij komt uit een rijke familie); Martin is met Lotte getrouwd en zij zijn naar Wales verhuisd, waar Martin, de minst begaafde van de vier, hoogleraar is geworden. Twee decennia na de dramatische bergwandeltocht ontmoeten Paul en Vincent elkaar weer voor het eerst. Vanuit het hoofdstation in Brussel reizen ze samen naar Wales. De sfeer is nogal ongemakkelijk.
Achtereenvolgens komen Paul, Martin, Vincent en opnieuw Paul aan het woord. Hun vriendschap is broos en ongelijkwaardig. Als lezer leer je hun gedachten en ideeën kennen, maar vooral ook hun herinneringen aan de studietijd én wat zij zich nog herinneren van de bergtocht. Lotte blijft de geheimzinnige, eigengereide vrouw van wie je alleen via de anderen een beeld krijgt.
Gaandeweg het verhaal wordt duidelijker wat er is voorgevallen tijdens de bergwandeltocht en hoe dat de verhoudingen tussen de vier op scherp heeft gezet.
Eenmaal aangekomen in Wales lopen Paul, Vincent en Martin de laatste kilometers naar het huis van Lotte en Martin langs de steile kliffenkust. Tijdens die wandeling neemt de roekeloze Vincent, de beste klimmer, risico’s alsof hij nog twintig is. Hij dreigt van een klif te vallen.

Moeilijkheid

Grip is voor lezers van N4 en N5 goed te doen. Ook N3-lezers kunnen het boek aan, doordat het verhaal op zichzelf niet ingewikkeld is. De moeilijkheid van het boek zit in het wisselend perspectief, de verschillende tijdlagen, de stijl en het gefilosofeer.
Het verhaal wordt afwisselend door Paul, Martin en Vincent verteld in hij-perspectief.
Er zijn twee tijdlagen. In het nu reizen Paul en Vincent naar Wales. Ondertussen overdenkt degene die ‘aan het woord is’ allerlei zaken uit het heden en het verleden. De kern van de tweede tijdlaag, eind jaren tachtig, wordt gevormd door de reis naar Noorwegen en de bergtocht op de Lofoten.
De stijl van Enter kan voor de N3-lezer ook een barrière zijn. De beelden die de schrijver gebruikt zijn nu en dan erg uitvoerig. Voor N4- en zeker voor N5-lezers valt er echter van die stijl te genieten.
Enter doorspekt zijn roman met gefilosofeer over levensvragen of bijvoorbeeld over de werking van het geheugen en herinnering. Dat is niet altijd gemakkelijk te volgen.
Niettemin: Grip is een kundig geconstrueerde roman die vele fraaie puzzelstukjes biedt, maar die moeten uiteindelijk allemaal in elkaar passen om het grotere geheel goed te kunnen overzien. Enter gebruikt zijn woorden weloverwogen en sommige daarvan hebben een dubbele betekenis, zoals het woord dat de titel vormt. Voor N3-lezers kan dat alles lastig zijn.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies 

Indicatoren 

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten

Bereidheid De omvang vormt geen probleem. De lezer moet zich openstellen voor vrij uitvoerig gefilosofeer over levensvragen.
  Interesses  Wie wel eens in de bergen heeft gewandeld, zal dit boek vanwege de setting waarderen. Maar noodzakelijk is ervaring met bergwandelen zeker niet. Belangstelling voor (jeugd)relaties, vriendschappen en levensvragen helpt ook om dit boek op zijn waarde te schatten.
  Algemene kennis  Er is geen algemene voorkennis vereist. 
  Specifieke literaire en culturele kennis Niet van toepassing. Weliswaar verwijst Lotte naar de bekendste Nederlandse roman die in Noord-Noorwegen speelt (Nooit meer slapen), maar het is niet noodzakelijk om dat boek te kennen. Er zitten meer culturele verwijzingen in (Gezicht op Delft), maar essentieel zijn die niet. Waar dat wel zo is, zoals in het zinnetje uit een lied van de Noord-Ierse zanger Van Morrison, wordt de betekenis duidelijk uit het verhaal.

Vertrouwdheid met literaire stijl

Vocabulaire Het vocabulaire is van tamelijk hoog niveau. Alleen lezers met een behoorlijke woordenschat zullen alles kunnen volgen. Toch is het niet louter hogeschoolproza. De N3-lezer hoeft niet vanwege het vocabulaire terug te schrikken voor dit boek.
  Zinsconstructies Kortere zinnen worden afgewisseld met soms zeer lange. Wie geconcentreerd leest, kan deze zinnen volgen. N3-lezers kunnen nu en dan de draad kwijtraken.
  Stijl Overdadig, met veel beeldspraak die soms ook wel wat bedacht en gekunsteld overkomt. Aan leerlingen die van een fraaie stijl houden, is het boek wel besteed.

Vertrouwdheid met literaire personages

Karakters De karakters worden duidelijk beschreven. Door het wisselend perspectief krijgt de lezer een goed (en divers) beeld van de drie mannen. Lotte blijft bewust wat geheimzinnig. Het perspectief ligt nooit bij haar. Het beeld van haar is wat de mannen van haar zeggen en denken, in combinatie met wat zij van haar citeren.
  Aantal karakters Geen probleem.
  Ontwikkeling van de karakters De roman draait om de manier waarop de drie mannen tegenover elkaar staan, met Lotte als katalysator. Doordat de verhoudingen niet gelijkwaardig zijn (de een kijkt tegen de ander op), is het van belang om goed in de gaten te houden, hoe de verhoudingen zich ontwikkelen. N4- en N5-lezers zullen dit makkelijker doen dan N3-lezers.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning Het boek heeft spanning, maar het is niet de rechttoe-rechtaan spanning van een thriller. Al snel komt de lezer te weten dat er ‘iets’ gebeurd is op die vakantie twintig jaar geleden. Maar doordat de vier hoofdpersonages nog in leven zijn, weet je ook al dat het niet om bijvoorbeeld een dodelijk ongeluk en de schuldvraag gaat. De spanning is in dezen wat subtieler.
  Chronologie  Weliswaar worden de gebeurtenissen in de twee tijdlagen min of meer chronologisch weergegeven, maar doordat de lezer in het hoofd van een van de personages zit en zijn gedachten volgt, schiet het verhaal veel heen en weer tussen nu en toen. Dit zal voor N3-lezers soms lastig zijn te volgen.
  Verhaallijn(en) Er zijn, met de twee tijdlagen, ook twee verhaallijnen. Dat zijn de gebeurtenissen eind jaren tachtig (school- en studietijd, bergtocht) en de reis naar Wales. Voor lezers vanaf N4 is dit goed te doen. N3-lezers zullen misschien moeite hebben met de manier waarop de verhaallijnen verweven zijn. Van de ene zin naar de andere maakt een herinnering plaats voor een observatie in het nu.
  Perspectief Er is een drievoudig perspectief, maar dat is voor de meeste lezers geen probleem, want voor elk perspectief is een apart deel in de roman. In de verschillende delen (die alleen genummerd zijn) is snel duidelijk vanuit wie er verteld wordt. Dit gebeurt in hij-perspectief.
  Betekenis Grip is aan de oppervlakte een niet erg ingewikkeld verhaal over vrienden die elkaar uit het oog zijn verloren en ieder hun weg zijn gegaan. Doordat de lezer de gedachten, herinneringen en verwachtingen van drie van de vier personages leert kennen, wordt ook duidelijk dat die vriendschap eigenlijk geen vriendschap was. Zo werpt de roman, via de personages, wezenlijke vragen op over vriendschap, liefde, (on)sterfelijkheid, en ook over de betrouwbaarheid van het geheugen. Voor N3-lezers zijn deze thema’s misschien niet steeds duidelijk aanwezig in de roman, omdat het verhaal zich ook als avonturenroman laat lezen. Lezers vanaf N4 zullen de verschillende betekenissen wel uit het verhaal kunnen halen.

Relevante bronnen voor docenten

  stephanenter.nl | website van de schrijver
Wikipedia | over de schrijver
volkskrant.nl | interview n.a.v. het verschijnen van Grip
tzum.info | interview met de schrijver

 

Geschreven door:

Jan Erik Grezel