Nederlands - 15 t/m 19 jaar

Marte Jacobs - Krabbé, TimNiveau 3

Marte Jacobs

Auteur:Krabbé, Tim
Jaar uitgave:2007
Uitgeverij:Prometheus
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:165
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, dood, liefde, vriendschap, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkijgbaar op Daisy-rom.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 december 2017.

 

Over de auteur

Tim Krabbé (1943) is ook de schrijver van de onder scholieren erg bekende boeken Het Gouden Ei en De Grot. Tim Krabbé is getrouwd geweest met actrice Liz Snoijink en heeft een zoon, Esra. Van 1967 tot 1972 was hij een van de twintig beste schakers van Nederland. Hij heeft ook boeken geschreven over deze denksport en over zijn passie voor wielrennen. Het Gouden Ei is verfilmd en deze film heeft Het Gouden Kalf gewonnen in 1988 voor de beste Nederlandse film. In 2009 schreef hij het Boekenweekgeschenk Een tafel vol vlinders. De boeken van Tim Krabbé kun je min of meer beschouwen als puzzels. Stukje bij beetje, hoofdstuk voor hoofdstuk kom je dichter bij de, vaak verrassende, ontknoping.

Inhoud

Wanneer Emile 16 is, ontmoet hij voor het eerst, tijdens een potje voetbal in de duinen, de negenjarige Marte. Deze ontmoeting maakt erg veel indruk op Emile. Hij schrijft er uiteindelijk een gedicht over dat hem heel beroemd maakt: Pasgeboren Girafje. In zijn eindexamenjaar ontmoet Emile Marte pas weer: zij komt als brugklasser ook op het Amsterdams Lyceum. Wanneer Emile 21 is, loopt hij samen met Marte, die dan 14 is, diverse wandelingen door Amsterdam, de zogenaamde kronkeltochten. De laatste ontmoeting tussen beiden is op het feest van het honderdjarig bestaan van Het Amsterdams Lyceum. Dan is Marte 18 jaar en Emile 25 jaar. Vijfendertig jaar beheerst de liefde voor Marte het leven van Emile, pas dan volgt de ontknoping waarbij er een hoofdrol is weggelegd voor een van de beste vrienden van Emile: Willem Reiff.

Leesaanwijzingen

Het boek heeft 166 bladzijdes en is verdeeld in zeven hoofdstukken. De opbouw van het boek is in het begin misschien wat lastig. Het eerste hoofdstuk speelt zich namelijk af in het heden als Emile 60 jaar is en terugblikt. Daarna lees je de chronologisch weergegeven gebeurtenissen in zijn jeugd. In het laatste hoofdstuk ben je weer terug in het heden en volgt er een verrassende ontknoping.
In het begin van het boek moet je misschien even wennen aan de leeftijd van de hoofdpersoon. Geef het boek even de tijd: wanneer Emile als puber beschreven wordt, is hij veel toegankelijker.
Er zitten, zoals bij veel boeken van Krabbé, open plekken in het boek. Wanneer je doorleest vallen echter alle losse puzzelstukjes op zijn plaats.

Om over na te denken

Wordt een liefde onbereikbaar door leeftijdsverschil?  Kan een onmogelijke (jeugd)liefde een obsessie worden? Hoort vriendschap eigenlijk gelijkwaardig te zijn?
Vertel je iemand dat je verliefd op hem of haar bent? Of houd je dat voor je?

Waardering

'Wat was ik als lezer nieuwsgierig naar de opzet en inhoud van dat gedichtje, dat als rode draad door de roman loopt. Menig schrijver zou het hebben afgedrukt, maar door het niet te doen, maakt Krabbé de lezer nog nieuwsgieriger naar iets wat hij nooit te weten zal komen. Dat is vakmanschap. Maar ook zullen vele lezers het gevoel van die onmogelijke jeugdliefde met zich meedragen. Ik kan nog maar een ding zeggen tegen eindexamenkandidaten van havo en vwo: vergeet Het gouden ei van Krabbé en richt je op de onmogelijke jeugdliefde: Marte Jacobs.'
Kees van der Pol, docent, op: scholieren.com

'Toen ik de eerste hoofdstukken las had ik nog geen idee waar het boek over zou gaan. Dit was een beetje mysterieus en zo kwam er wel spanning in. Je kreeg wel een eerste indruk van één van de hoofdpersonen.'
Twan, 4 havo, op: scholieren.com

'Ik vind het een goed boek, omdat er toch ook wel een beetje spanning in voor komt, omdat je benieuwd bent of Emile en Marte nog een relatie gaan krijgen en aan het eind wat er nou is gebeurd tussen Reiff en Marte. Deze spanning wordt veroorzaakt door open plekken in de tekst. Bijvoorbeeld dat Emile aan het begin wel vertelt dat Reiff Marte van hem had afgepakt, maar niet hoe dat nou is gebeurd. Ik begon zelfs te twijfelen of dat nog wel gebeurde toen Reiff Marte in de gang spottend een platvis noemde.'
Merel Leijnse, 4 vwo, op: scholieren.com

Meer weten?

timkr.home.xs4all.nl | website van de schrijver
maxpam.nl | recensie van Marte Jacobs door Max Pam

Geschreven door:

Marjan Kroes

Suggesties


Marte Jacobs - Krabbé, TimNiveau 3

Marte Jacobs

Auteur:Krabbé, Tim
Jaar uitgave:2007
Uitgeverij:Prometheus
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:165
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, dood, liefde, vriendschap, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkijgbaar op Daisy-rom.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Marte Jacobs - Krabbé, TimNiveau 3

Marte Jacobs

Auteur:Krabbé, Tim
Jaar uitgave:2007
Uitgeverij:Prometheus
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:165
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, dood, liefde, vriendschap, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkijgbaar op Daisy-rom.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 december 2017.

 

Opdrachten

BoekKrabbé, Tim, Marte Jacobs
NummerN2/1
Niveau2
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focusinhoud
Je leert

reflecteren op de relatie tussen vorm en inhoud.

Opdracht

De flaptekst van Marte Jacobs is een citaat (blz. 31) uit de roman:

'Er was een moment waarop ze allebei aan de kant zaten en elkaars blik opvingen. Ze knikten en lachten even. Maar Emile ging niet naar haar toe. Haar rol in het toneelstuk was te klein geweest om haar ermee te kunnen complimenteren, en hij kon ook niet met haar gaan dansen. Een zesdeklasser met een eersteklasser - zoiets bestond niet. De hele school zou gonzen van de vraag wat dat te betekenen had.'

  1. Stel, je hebt Marte Jacobs niet gelezen. Waarover zou je denken dat het boek gaat, afgaande op de flaptekst?
  2. Komt deze verwachting ook uit?
  3. Bestudeer de flaptekst. Wat kan er beter aan de flaptekst van Marte Jacobs?
  4. Verbeter nu de flaptekst van Marte Jacobs, zodat de lezer een beter beeld krijgt van de inhoud van het boek.
  5. Wat vind je van de zwart met gele kaft van Marte Jacobs? Zou jij daarvoor gekozen hebben als je uitgever was? Waarom (niet)?
  6. Doe een voorstel ter verbetering van de kaft en licht je voorstel toe.
Gemaakt doorMarjan Kroes



BoekKrabbé, Tim, Marte Jacobs
NummerN2/2
Niveau2
Studielast3 slu
Werkvormtweetal
Focushoofdstuktitels
Je leert

reflecteren op de betekenis van hoofdstuktitels.

Opdracht

Marte Jacobs bestaat uit zeven hoofdstukken. Elk hoofdstuk heeft een titel. Een schrijver doet dat niet zomaar. Hij kan zo de aandacht van de lezer vestigen op de dingen die belangrijk zijn. In deze opdracht ga je onderzoeken wat de hoofdstuktitels betekenen en gaan jullie een echt, definitief einde van het verhaal verzinnen.

  1. Noteer de hoofdstuktitels en beantwoord bij elke titel de w-vragen (wat, waarom, wanneer, waar, wie en hoe). Bij hoofdstuk 1, 'Twee woorden': 'Wat zijn deze twee woorden?', 'Waarom zijn deze woorden belangrijk?', 'Wanneer worden deze twee woorden gezegd?', 'Wie zegt deze woorden?' of 'Voor wie zijn deze woorden belangrijk?'.
  2. Geef nu bij elke hoofdstuktitel aan waarop hij betrekking heeft.
  3. Vinden jullie alle hoofdstuktitels even goed gekozen? Kies drie hoofdstukken waarvoor jullie een andere, betere titel verzinnen.
  4. De laatste bladzijde heeft geen nummering. Het lijkt alsof de schrijver dat expres heeft gedaan. Net zoals de afloop nog niet vaststaat, is het boek misschien nog niet uit. Schrijft Emile nog het gedicht voor de opening van de speeltuin of publiceert hij nog de waarheid over Marte als Pasgeboren Girafje of doet hij geheel iets anders?
  5. Bedenk (individueel) hoe dit laatste hoofdstuk zou kunnen gaan.
  6. Vergelijk jullie bevindingen. Welk einde vinden jullie het beste?
  7. Bedenk samen een titel voor dit allerlaatste hoofdstuk en licht deze titel toe aan de hand van antwoorden op de w-vragen.
Gemaakt doorMarjan Kroes




Marte Jacobs - Krabbé, TimNiveau 3

Marte Jacobs

Auteur:Krabbé, Tim
Jaar uitgave:2007
Uitgeverij:Prometheus
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:165
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, dood, liefde, vriendschap, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkijgbaar op Daisy-rom.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 december 2017.

 

Opdrachten

BoekKrabbé, Tim, Marte Jacobs
NummerN3/1
Niveau3
Studielast2 slu
Werkvormtweetal
Focuspsychologie
Je leert

reflecteren op de psychologie van de personages.

Opdracht

In Marte Jacobs speelt de liefde, zoals in zo veel andere boeken, een belangrijke rol. Een van de beroemdste series liefdesromans is die van de Bouquetreeks. Deze serie bestaat inmiddels uit meer dan drieduizend titels en hoewel de verhalen steeds weer een beetje anders zijn, volgen zij wel een vast patroon:

Begin Vrouw ontmoet man en raakt volkomen verliefd.
Midden Er ontstaan problemen waardoor de liefde in gevaar lijkt te komen. Vaak speelt een andere, niet zo goede man, een rol bij die problemen.
Eind De problemen blijken te berusten op misverstanden en de man en de vrouw vallen in elkaars armen - eind goed, al goed.
  1. Lees bron 1. Het artikel is verschenen ter gelegenheid van de uitgave van de drieduizendste titel in de Bouquetreeks.
  2. Bekijk de liefdes die een rol spelen in Marte Jacobs en bepaal in hoeverre je daarin kenmerken van de Bouquetreeks herkent. Vul daarvoor Tabel 1 in.
  3. Welke van de bovenstaande liefdes komt volgens jullie het meest in aanmerking voor een Bouquetreeksverhaal? Licht jullie antwoord toe. Geef ook aan waarom je de andere twee niet kiest.
  4. Stel dat je een van de andere twee liefdes mocht omwerken tot een Bouquetreeksliefde, wat zou er dan in het verhaal moeten veranderen? Licht jullie antwoord kort toe.
  5. Kijk nog eens naar jullie uitwerking bij 4 en vul daarna Tabel 2 in.

Tabel 1

  Verliefd op Probleem (kort) Oplossing (kort) Eind goed, al goed? Waarom (niet)?
Emile                        
Marte                         
Willem                         
Thérèse                          
                                    

 

Tabel 2

     Ja/nee Toelichting
Onze aanpassing maakt het boek mooier.          
Onze aanpassing maakt het boek beter.          
Onze aanpassing maakt het boek realistischer.          
Onze aanpassing maakt het boek spannender.          
Onze aanpassing maakt het boek meer geschikt voor meisjes/vrouwen vanaf vijftien jaar (zie artikel uit vraag 1).            

 

Bronnen
  1. nu.nl | 'Bouquetreeks is méér dan een reeks clichés'
Gemaakt doorMartijn Koek



BoekKrabbé, Tim, Marte Jacobs
NummerN3/2
Niveau3
Studielast1 slu
Werkvormindividueel
Focusthema
Je leert

reflecteren op de uitwerking van het thema.

Opdracht

Veel boeken van Tim Krabbé gaan over een onbereikbare liefde. In deze opdracht ga je de manier waarop Krabbé dit thema in Marte Jacobs heeft uitgewerkt vergelijken met een ander verhaal.

  1. Waarom of waardoor is Marte onbereikbaar voor Emile? Noem meerdere oorzaken/redenen.
  2. Welk ander verhaal ken jij waarin sprake is van een onbereikbare liefde? Je kunt aan een boek denken, maar ook aan een film. Noteer de titel en beantwoord vraag 1 voor dit verhaal.
  3. Welk van beide verhalen:
    a. vind je het meest indrukwekkend?
    b. vind je het meest romantisch?
    c. vind je het meest realistisch?
    d. vind je het spannendst?
    e. zet je het meest aan het denken?
  4. Welk van de twee verhalen vind jij het beste? Geef zowel Tim Krabbé als de auteur of regisseur van het andere verhaal één of meer tips om hun verhaal nog beter te maken.
Gemaakt doorMarlies Schouwstra




Marte Jacobs - Krabbé, TimNiveau 3

Marte Jacobs

Auteur:Krabbé, Tim
Jaar uitgave:2007
Uitgeverij:Prometheus
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:165
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, dood, liefde, vriendschap, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkijgbaar op Daisy-rom.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 december 2017.

 

Opdrachten

BoekKrabbé, Tim, Marte Jacobs
NummerN4/1
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusopen plekken
Je leert

een open plek invullen.

Opdracht

In Marte Jacobs wordt wel over het gedicht 'Pasgeboren girafje' geschreven, maar het gedicht zelf blijft buiten beeld. In feite is het gedicht een open plek, die niet wordt ingevuld. In deze opdracht ga je proberen deze open plek in te vullen door het gedicht te reconstrueren op basis van gegevens uit het boek.

  1. Herlees bladzijde 36-37 van Marte Jacobs en noteer aanwijzingen met betrekking tot de inhoud van het gedicht. Let goed op de vertaalslag die Emile maakt van de feitelijke gegevens naar de wereld van het gedicht: wat wordt vergeleken met wat?
  2. Herlees nu het fragment dat zich afspeelt in de duinpan en waarop het gedicht betrekking heeft. Noteer zinnen, woorden, beelden die je misschien in je reconstructie kunt gebruiken.
  3. In zijn recensie over Marte Jacobs noemt Arjan Peters Emiles gedicht 'Pasgeboren girafje' 'zo op het oog een mengeling van 'Voor de verre prinses' van J.J. Slauerhoff en 'Jonge sla' van Rutger Kopland; een liefdesbetuiging op afstand, waarvan de maker niet weet of de adressante de boodschap heeft verstaan.' (Arjan Peters, 'Benen die mooi konden worden', in: de Volkskrant, 28 september 2007). Lees beide gedichten (zie Bronnen) en leg bij elk gedicht uit in hoeverre het betrekking heeft op Marte Jacobs. Welke elementen uit het gedicht en de roman kun je met elkaar verbinden?
  4. Schrijf nu zelf het gedicht 'Pasgeboren girafje' zoals dat eruit had kunnen zien. Gebruik dezelfde versvorm en rijmschema als van 'Voor de verre prinses' of 'Jonge sla'. Verwerk in je gedicht de gegevens van opdracht 1 en 2.
  5. Probeer een antwoord te geven op de vraag waarom Tim Krabbé de tekst van 'Pasgeboren girafje' niet in zijn roman heeft verwerkt.
  6. Zou de roman er beter of slechter door zijn geworden als hij dat wel had gedaan? Licht je antwoord toe.
Bronnen

Voor de verre prinses

Wij komen nooit meer saam:
De wereld drong zich tusschenbeide.
Soms staan wij beiden 's nachts aan 't raam,
Maar andre sterren zien we in andre tijden.

Uw land is zoo ver van mijn land verwijderd:
Van licht tot verste duisternis - dat ik
Op vleuglen van verlangen rustloos reizend,
U zou begroeten met mijn stervenssnik.

Maar als het waar is dat door groote droomen
Het zwaarst verlangen over wordt gebracht
Tot op de verste ster: dan zal ik komen,
Dan zal ik komen, iedren nacht.

J. Slauerhoff, 'Voor de verre prinses', in: Serenade, A.A.M. Stols, Maastricht, 1930.

Jonge sla

Alles kan ik verdragen,
het verdorren van bonen,
stervende bloemen, het hoekje
aardappelen, kan ik met droge ogen
zien rooien, daar ben ik
werkelijk hard in.

Maar jonge sla in september,
net geplant, slap nog,
in vochtige bedjes, nee.

Rutger Kopland, 'Jonge sla', in:
Alles op de fiets, G.A.van Oorschot, Amsterdam, 1970.

Gemaakt doorMarjan Kroes en Marlies Schouwstra



BoekKrabbé, Tim, Marte Jacobs
NummerN4/2
Niveau4
Studielast3 slu
Werkvormindividueel
Focusrecensie
Je leert

verschillende soorten argumenten herkennen en gebruiken.

Opdracht

In deze opdracht ga je onderzoeken hoe een recensie in elkaar zit en ga je zelf een recensie schrijven.

  1. Wat vond jij van Marte Jacobs? Gebruik vijf beoordelingswoorden en licht deze toe aan de hand van voorbeelden uit het boek. Maak gebruik van Tabel 1.
  2. Een recensent doet twee dingen in een recensie: hij schetst een beeld van de inhoud en geeft een oordeel over het boek. Zijn oordeel onderbouwt hij met argumenten. In een recensie wordt gebruik gemaakt van verschillende soorten argumenten. Bestudeer de Literaire theorie. Noteer de 15 verschillende soorten argumenten en noteer daarachter op welke zaken de verschillende soorten argumenten betrekking hebben.
  3. Maak een print van Bron 1 en 2. Onderstreep de argumenten die je aantreft en noteer in de kantlijn van welk soort argument sprake is. Gebruik de voorbeeldrecensie uit Basisboek Literatuur (blz. 198-191) als voorbeeld. Noteer 'Inhoud' in de kantlijn bij passages die betrekking hebben op de inhoud van de roman.
  4. Vul nu de rest van de tabel in: noteer welke soorten argumenten passen bij de beoordelingswoorden die je bij vraag 1 hebt genoteerd. Noteer daarachter een toelichting bij je argument. Dat kan een voorbeeld uit het boek zijn, maar ook iets anders. Je kunt de bronnen en de voorbeeldrecensie uit Basisboek Literatuur nog eens bekijken om te zien hoe professionele recensenten hun argumenten uitwerken.
  5. Schrijf nu een recensie waarin je je eigen mening over Marte Jacobs formuleert. Je gebruikt ten minste 5 argumenten, die je ook allemaal uitwerkt. Vergeet niet ook een indicatie van de inhoud te geven. De gehele recensie bestaat uit 7 tot 9 alinea's.

Tabel 1

  Beoordelingswoord Voorbeeld Soort argument Toelichting
1            
2               
3            
4            
5            

 

(Literaire)theorie

Joke van Balen e.a., Basisboek literatuur. Uitgeverij kleine Uil, Groningen, 2009, blz. 183-191.

Bronnen
  1. volkskrant.nl | Arjan Peters, 'Benen die mooi konden worden'
  2. maxpam.nl | Max Pam, 'De winner wint van de loser' 
Gemaakt doorMarjan Kroes




Marte Jacobs - Krabbé, TimNiveau 3

Marte Jacobs

Auteur:Krabbé, Tim
Jaar uitgave:2007
Uitgeverij:Prometheus
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:165
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, dood, liefde, vriendschap, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkijgbaar op Daisy-rom.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Marte Jacobs - Krabbé, TimNiveau 3

Marte Jacobs

Auteur:Krabbé, Tim
Jaar uitgave:2007
Uitgeverij:Prometheus
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:165
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, dood, liefde, vriendschap, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkijgbaar op Daisy-rom.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 december 2017.

 

Opdrachten

Er zijn geen opdrachten gevonden voor dit niveau.
Marte Jacobs - Krabbé, TimNiveau 3

Marte Jacobs

Auteur:Krabbé, Tim
Jaar uitgave:2007
Uitgeverij:Prometheus
Plaats:Amsterdam
Aantal pagina's:165
Genre:psychologische roman
Tags:adolescentie, dood, liefde, vriendschap, zelfdoding
 
Leerlingen
Docenten
  Zet in mijn boekenkast

Ook verkijgbaar op Daisy-rom.

ALG_Karaokelezen

Als je dyslectisch bent, kun je gebruikmaken van karaokelezen. Klik hier.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 9 december 2017.

 

Introductie

Hans Maarten Timotheus (Tim) Krabbé is geboren op 13 april 1943 in Amsterdam. In eerste instantie was Krabbé vooral actief als journalist en redacteur, maar al snel werd hij schrijver en sinds 1967 kan hij leven van de pen. In zijn werk is de semi-journalistieke stijl vaak terug te vinden. Naast romans, de bekendste zijn De renner, De grot en Het gouden ei, schrijft hij boeken ook over zijn twee grote passies: schaken en wielrennen. Van 1967 tot 1972 was hij een van de beste twintig schakers van Nederland. Tim Krabbé is getrouwd geweest met actrice Liz Snoijink en heeft een zoon, Esra.
Vier boeken van zijn hand zijn inmiddels verfilmd en vele romans zijn ook vertaald. Zijn grootste succes, Het gouden ei, is ook verfilmd en heeft in 1988 een Gouden Kalf voor de beste Nederlandse film gewonnen. In Amerika werd van deze film een remake gemaakt onder de naam The Vanishing. In 2009 schreef Tim Krabbé het 74ste boekenweekgeschenk: Een tafel vol vlinders.

Inhoud

Marte Jacobs is een psychologische roman over een allesomvattende maar onbereikbare en dramatische jeugdliefde. Het boek heeft 166 bladzijdes en is verdeeld in zeven hoofdstukken. Het eerste en het laatste hoofdstuk spelen zich af in het heden, waarbij het laatste hoofdstuk zich enkele maanden na het eerste hoofdstuk afspeelt. De andere hoofdstukken spelen in het verleden in chronologische volgorde. Emile is respectievelijk 16, 18, 21 en 25 jaar en Marte is dan respectievelijk 9, 11 á 12, 14 en 18 jaar.
De eerste ontmoeting tussen Marte en Emile is tijdens een potje voetbal in een duinpan, de tweede is als zij als brugklasser op Het Amsterdams Lyceum komt en Emile daar eindexamen doet. De derde is als ze samen de kronkeltochten lopen in Amsterdam en de laatste is op het feest van het honderdjarig bestaan van Het Amsterdams Lyceum.
De liefde die Emile voelt voor het kind Marte is onbereikbaar vanwege het leeftijdsverschil, maar heeft wel geresulteerd in zijn dichterschap en in het schrijven van zijn grote gedicht Pasgeboren Girafje. De liefde die hij voelt voor Marte als jonge vrouw blijft voor hem een droom en fantasie en resulteert in een dramatische ontknoping. Vijfendertig jaar heeft deze liefde zijn leven beheerst en na vijfendertig jaar komt hij uiteindelijk de ware toedracht te weten.

Moeilijkheid

De eerste moeilijkheid voor N2- en N3-lezers zit voornamelijk in de vele beschrijvingen en de spaarzame dialogen. Je leest voornamelijk de gedachtes en de fantasieën van Emile en je moet je als lezer voortdurend verplaatsen in zijn denkwereld. Dat zal voor N4-lezers minder problemen opleveren. Zij kunnen ook de consequenties van het eenzijdige perspectief, je leest alleen het verhaal van Emile, heel goed overzien. De taal is niet zozeer moeilijk, maar het gebruik van vele bijzinnen zal lastig zijn voor N2 lezers.
Een tweede moeilijkheid is de tijd. Het boek start in het heden bij een avondje van drie heren van zestig die terugblikken op het verleden. Een N2-lezer zal dan misschien afhaken, temeer omdat de flaptekst op de achterkant van het boek iets geheel anders suggereert. Een N3-lezer en zeker een N4-lezer zal juist door die flaptekst nieuwsgierig worden en de vooruitwijzingen die worden gegeven in het eerste hoofdstuk zullen voor deze lezers ook zeker die nieuwsgierigheid opwekken. Dan gaat het boek terug in de tijd, weliswaar in chronologische volgorde, maar de overgang zal voor N2 en N3 zonder leesaanwijzing lastig zijn. Het boek eindigt weer bij het heden. Als een leerling dat eenmaal doorheeft is dat geen echt obstakel meer voor N3 en N4. Of dat ook geldt voor een N2 lezer is de vraag.
Aantrekkelijk voor lezers op N2 is vooral het thema liefde dat ze zullen herkennen: een allesoverheersende verliefdheid en het stuntelige en onwennige gedrag dat erbij hoort. Dat een onmogelijke liefde na 35 jaar nog zo'n impact heeft, is voor lezers op N2 en N3 waarschijnlijk niet voorstelbaar en invoelbaar. Het thema dood en zelfdoding is misschien aanleiding voor de N3- en N4-lezer om daar eens verder over na te denken of over te discussiëren.

Didactische en letterkundige analyse

Dimensies

Indicatoren

Toelichting | complicerende factoren

Algemene vereisten 

Bereidheid

Het boek beslaat 166 kleine bladzijdes en bestaat uit 7 hoofdstukken. Voor een lezer op N3 is dit een niet al te dik boek. De tijdsinvestering om het te lezen is immers niet noemenswaardig hoog. 
Meegaan in de denkwereld van de schrijverswereld vereist van de N3-lezer wel inlevingsvermogen. De N2-lezer zal hier ook moeite mee hebben, maar het zal hem sowieso meer moeite kosten om mee te gaan in de denkwereld van de hoofdpersoon. De N4-lezer zal geen belemmering ervaren.
Bereidheid om vanuit een personaal perspectief het verhaal te lezen en om vooral gedachtes en fantasieën van de hij-figuur te lezen moet aanwezig zijn. Voor N2-lezers zou dit nog lastig kunnen zijn.

 

Interesses

Verliefdheid op een middelbare school zoals de flaptekst suggereert zal de interesse van de lezer opwekken. De N2-lezer zou door deze tekst op het verkeerde been gezet kunnen worden. De titel Marte Jacobs zal voor lezers op alle niveaus geen belemmering zijn, maar juist aangeven waar het boek om draait.

 

Algemene kennis

Hoewel het verhaal zich waarschijnlijk afspeelt in de jaren '60 is het voor de lezer niet noodzakelijk om zich daarin te verdiepen. De kennis over de seksuele moraal in die tijd is voor begrip niet echt nodig, maar werkt misschien wel verhelderend. Een uitdaging voor N3 en N4 om daar eens naar te kijken?

 

Specifieke culturele en literaire kennis

Kennis van de verteltechniek is wel vereist. Het doorzien van de tijdsprongen terug in de tijd vereist die kennis. De N2-lezer zal hierbij moeten worden geholpen, de N3-lezer zal iets hulp nodig hebben en voor N4-lezer zal het een uitdaging zijn om zelfstandig te ontdekken hoe de structuur in elkaar zit. De herinneringen die de chronologie niet verstoren moeten voor alle niveaus hanteerbaar zijn.
Kennis van de biografie van de auteur is niet noodzakelijk, al is het misschien leuk te weten dat de onbereikbare liefde een autobiografisch gegeven is. Meerdere boeken in het oeuvre van Krabbé hebben deze onbereikbare liefde als thema.

Vertrouwd met literaire stijl

Vocabulaire

Moeilijke woorden worden niet gebruikt. Misschien dat lezers op N2 zinsneden als 'jong gestorven muze' (blz. 144), of 'zijn ziel gelegd in een gedicht en in een ode aan een kind.' (blz.39), en 'de bezielster van het gedicht.' (blz.41) niet begrijpen. De taal vormt verder geen belemmering. De uitvoerige gedachten over hoe Emile denkt over gedrag van hem en van anderen en hoe een ander misschien zal denken over hem, vereisen wel doorzettingsvermogen van de N2-lezer.

 

Zinsconstructies

Afwisseling van lange en korte zinnen, de zinnen zijn vooral beschrijvend. Beschrijvingen van Marte, hoe ze er uitziet, hoe ze zich vooral anders gedraagt. De lange zinnen met meerdere bijzinnen zijn voor N2-lezers erg lastig en voor N3 waarschijnlijk ook. De afwezigheid van dialogen is een belemmerende factor voor vooral N2-lezers. De spaarzame uitgebreide dialoog is in Emiles verbeelding met Marte als hij op weg is om het boek van Reiff, Het Meisje uit mijn jeugd, te kopen. (blz. 147-149)

 

Stijl

Het boek is in de verleden tijd geschreven, alleen het verhaal van Reiff en M*(arte) staat in de tegenwoordige tijd. De vele dialogen maken de tekst makkelijk te lezen.

Vertrouwd met literaire personages

Karakters

Zowel het karakter van Marte, een moeilijk te begrijpen meisje, als het karakter van Emile, een man die je als lezer door zijn gedachten, fantasieën en gedrag leert kennen, staan ver af van de N2-, en misschien ook van sommige N3-lezers. De N4-lezer zal de samenhang en functionaliteit van die karakters ontdekken. Toch zijn er ook voor N2 wel herkenbare trekken in die karakters zodat zij wel begrip kunnen opbrengen voor die personages en zij zich kunnen identificeren met bijvoorbeeld Marte. De morele opvatting van Marte ten aanzien van seks en haar zelfmoord zal vooral voor N4 discussie opwerpen. De hele geloofwaardigheid van de karakters zal voor de N3 en N4 lezer stof tot nadenken zijn.

 

Aantal karakters

De hoeveelheid aan personages is geen belemmering. In principe gaat het om Emile, Marte en Reiff.

 

Ontwikkeling van en verhouding tussen de karakters

De aard van de verhoudingen is niet complex. Het gaat juist om die verhouding tussen Emile en Marte en een lezer op N3 is wel in staat om die te doorgronden, al zal hij ook met vraagtekens blijven zitten. Maar daar is literatuur voor. Vooral de N4-lezer zal de antwoorden willen zoeken op die vragen.

Vertrouwdheid met literaire procedés

Spanning

De actie of spanning zit vooral in de open plekken en de nieuwsgierigheid die wordt opgewekt door de vooruitwijzingen waardoor je doorleest. Je wilt antwoorden op de vragen die je je als lezer uit de aanwijzingen stelt. Tempo zit er niet echt in. Pittig voor N2.

 

Chronologie

Het eerste en het laatste hoofdstuk spelen zich af in het heden, waarbij het laatste hoofdstuk zich enkele maanden na het eerste hoofdstuk afspeelt. De andere hoofdstukken spelen in het verleden in chronologische volgorde. Af en toe is er een herinnering of een vooruitblik, maar die verstoort de chronologie niet. Voor de N2- en N3-lezer is deze structuur lastig, maar als de opbouw eenmaal is doorzien dan, is dit geen belemmering meer bij het lezen.

 

Verhaallijnen

De grote verhaallijn is die van Emile en Marte. De tweede verhaallijn is kort, die van Reiff en Marte. Geen probleem.

 

Perspectief

Het personaal perspectief ligt bij Emile. Zijn gedachtes en fantasieën worden beschreven en vanuit zijn ogen zie je de gebeurtenissen. Voor de herkennende N2-lezer is dit perspectief moeilijk. Hij heeft moeite om zich te identificeren, omdat de hoofdpersoon te ver van hem afstaat, zowel in leeftijd als in denken. De N3-lezer zal zijn blik moeten verbreden om in de huid van de hoofdpersoon te kruipen.
De tweede verhaallijn heeft ook een personaal perspectief, vanuit Reiff. Maar geheel zeker is dat niet. Hier rijst de vraag of het verhaal van Emile is, hij vertelt dan het verhaal zoals Reiff doet in zijn boek of van Reiff zelf, temeer omdat de tegenwoordige tijd wordt gebruikt. Voor N4-lezer een uitdaging om hier over na te denken, de N2-lezer zal het verschil waarschijnlijk niet opmerken.

 

Betekenis

Ondanks dat vooraf al duidelijk is dat Marte zelfmoord heeft gepleegd is het boek niet voorspelbaar en wordt er spanning opgewekt door de lezer nieuwsgierig te maken naar het hoe en waarom. De N2-lezer zal geen spanning ervaren, de N3- en N4-lezer zal die nieuwsgierigheid wel als spanning ervaren.
De betekenis van het leeftijdsverschil tussen Marte en Emile is voor de N3- en N4-lezer iets geloofwaardigs en iets om over na te denken. De N2-lezer zal dit niet als realistisch en aannemelijk ervaren en zich erin niet herkennen. In de gebeurtenissen uit Emiles jeugd, zijn tijd op de middelbare school, de tochten en het schoolfeest, zal de N2-lezer zich wel kunnen verplaatsen.

Relevante bronnen voor docenten

 

 

timkrabbe.minkman.org | website over Tim Krabbé
maxpam.nl | Max Pam. 'De winner wint van de loser'
leesclubvanalles.nl | Daan Stoffelsen, 'Het meisje en de romanticus'
trouw.nl | Bas Belleman, 'Tim Krabbé does it again'
volkskrant.nl | Arjan Peters, 'Benen die mooi konden worden'

 

Geschreven door:

Marjan Kroes